TVRadyo
Abdurrahman Yıldırım
Abdurrahman Yıldırım

Hangisi normal ki?

İlk çeyrek büyüme rakamlarının açıklanmasıyla gördük ki, ekonominin yüksekten uçuşu durmuş, uçağın alana inişi gerçekleşmiş. Bana göre ekonomide bir kriz yaşamadan gerçekleştirilen bu iniş kontrollü, yumuşak iniştir. Yumuşak inişin alternatifi sert iniştir. Sert inişin karşılığı da krizdir.
İç talebin ve özel yatırımların çok hızlı gerilemesini rakamlar ortaya koyuyor. Sert iniş, bu hıza deniyorsa doğrudur. Söz konusu dönem 2012 yılının ilk çeyreğidir. Bu veriler baz dönemi ile yani 2011'in ilk çeyreğiyle karşılaştırıldığında karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor:
■ Yurtiçi yerleşiklere ait özel tüketim 2011 ilk çeyrekte yüzde 11.9 artmışken bu yılın ilk çeyreğinde artış sıfır düzeyine indi.
■ Özel yatırımlar çeyrekten çeyreğe yüzde 39.8'den yüzde 1.6'ya, bunun alt kalemleri olan makine teçhizat yatırımı yüzde 50.4'ten yüzde 0.9'a, bina yatırımı yüzde 21.0'den yüzde 3.1'e geriledi.
■ Üretim tarafında da ticaret yüzde 1 7.3'ten yüzde 0.9'a, sanayi yüzde 14.9'dan 2.7'ye, ulaştırma yüzde 12.4'ten yüzde 4.7'ye, inşaat yüzde 1 5.3' ten 2.8'e düştü.
Bu sıraladıklarım elbette sert bir gerilemeye işaret ediyor. Karşılaştırma yapılan iki çeyrekteki sonuçlardan hangisi normal ki. İkisi de değil. Normal ikisinin ortasından geçiyor. Yani yüzde 7, 7.5'lik bir büyümeden.
TÜKETİM PATLAMASI: Öncelikle 2011 ilk çeyrek verilerinin neden normal olmadığından başlayalım.
■ Bu dönem seçimin arifesi. Ekonomideki bütün genişleyici mekanizmalar devreye sokulmuş.
■ Enflasyon, tarihi en düşük düzeyine inmiş, yıllık yüzde 3.99'u görmüş.
■ Faizler tarihi en düşük seviyelerine gerilemiş, ticari kredi faizleri ile tüketici kredi faizleri yüzde 8-9 aralığına kadar düşmüş.
■ Faiz en düşük ve daha da düşmesi zor görünüyor, fiyatlar en düşük ve daha da düşmesi zor görüyor, tüketici kredisini dip seviyeden kim almak, kullanmak, tüketim yapmak istemez. Bu krediler sabit faizli. Nitekim tüketiciler bu fırsatı kaçırmadılar. Yurtiçi tüketim tüm zamanların en üst düzeyine vardı.
■ Bu durum, Avrupa ve dünya düşük büyüme oranı ile yola devam ederken Türkiye'yi en yüksek büyüyen üçüncü ülke yaptı.
2011 yılının ilk çeyreğinde yüzde 11.9'luk büyüme, birden çok faktörün bir araya gelmesi ile oluşmuş, oluşturulmuş olağanüstü bir büyümeydi ve normal değildi.

 

Sert iniş değil ekonominin koşullara hızlı uyumu

Bugün geldiğimiz durum da normal değil. Topu topu bir yıllık süreçte tepeden dibe indik. 2012 ilk çeyrek büyümesinin nedenleri denetimsiz bir kriz değilse nedir?
■ İç talebin patlaması sonucu geçen yıl enflasyon çift haneli rakamlara yükseldi.
■ Yine iç talebin patlaması ithalatı patlattı. Buna petrol ve emtia fiyatlarının yükselmesi de eklendi. Cari açık milli gelirin yüzde 10'una ulaştı. Amerika dan sonra dünyanın en büyük açığını veren ikinci ülkesi olduk.
■ Avrupa krizi derinleşirken yükselen enflasyon ve cari açığın etkisiyle büyümenin kontrol altına alınması gerekiyordu. Seçim biter bitmez de bu yola gidildi. Sözlü müdahaleleri, uyarıları hatırlayalım. Ve elbette Merkez Bankası'nın para politikası ile faizleri yükseltmesini, bankalara konulan kredi artış sınırlamasını da.
İki çeyrek arasındaki kredi faizlerinde yaklaşık yüzde 50 artış meydana geldi. Enflasyon yükseldi. Yani mal ve hizmet fiyatları yükseldi. Krediler azaltıldı. İhtiyaçlar da zaten fazlasıyla karşılanmıştı. Şimdi hangi tüketici, tüketimini artırır? Artırırsa akılcı olur mu?
ACELESİ YOK: Tüketicinin acelesi yok, bekler bir sene daha. 2013'te fiyatlar da düşer, kredi faizleri de ucuzlar, ihtiyaçlar da birikmeye başlar. 2014 seçimlerine hazırlıklar da başlar. Enflasyon ve cari açık için ekonomiyi baskılamanın gereği de azalır. Tüketimle beraber büyüme yeniden hızlanır.
Büyüme veya tüketimdeki sert hareketlere ben hayret etmiyorum. Bu durum, coğrafyamıza ve toplum yapımıza son derece uygun. Ekonomi yönetimi de buna ayak uydurunca ortaya şaşırtıcı, sert ama kontrollü sonuçlar çıkıyor. Ekonomi nasıl hızla durulduysa aynı hızla büyüyebilir de. Yani koşullara uyum hızlı. Bunun da kötü bir yanı yok.

SONUÇ: "Uyum zenginlik getirir."Çin atasözü

Yukarı