TVRadyo
Abdurrahman Yıldırım
Abdurrahman Yıldırım

Bütçenin kaderi neden büyümeye bağlı?

Mali tatil nedeniyle iki aylık aradan sonra temmuz ve ağustos ayı bütçe rakamları birlikte yayımlandı. Hazirandaki tek aylık ürkütücü bütçeden sonra temmuz ve ağustos verileri kısmen bir düzelmeye işaret ediyor. Son üç aylık bütçe verileri bozulma olduğunu gösteriyor ama bu ürkütücü boyutlarda değil.
GELİR ARTIŞI DÜŞÜK: 8 aylık döneminde en büyük bozulma bütçenin gelir tarafında, orada da vergi gelirlerinde. Yukarıdaki tablodan izlenebileceği gibi, bütçenin en büyük gelir kalemlerini oluşturan dolaylı vergilerde hem ithalatın hız kesmesinden hem de yurtiçi tüketimin daralmasından dolayı hemen hemen artış yok. ithalde alınan KDV önceki yıla göre yerinde sayarken dahilde alınan KDV yüzde 2.6 ve özel tüketim vergisi yüzde 6.4 arttı. Bu üç kalem toplam vergi gelirlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor. Vergi gelirlerini toplamda yüzde 7.5 artıran ise gelir vergisi.
Vergi gelirleri yüzde 7.5 artarken bütçe gelirleri yüzde 10.8 büyüyebildi. Yani vergi dışı gelirler de ortalamayı yukarı çekti.
AÇIK BÜYÜDÜ: Ancak bütün bunlar büyümenin düşmesiyle dolaylı vergilerde oluşan kayıpları gidermeye yetmedi.
Yetmedi ki bütçe dengesinde geçen yıla göre 1 0 milyar lirayı aşan bozulma var. 8 aylık dönemde 2.1 milyar lira fazla, bu yıl 8.5 milyar lira açığa dönüşmüş. Bütçe dengesi de yüzde 505 bozulmuş.
Aynı şekilde faiz dışı fazla 6 milyar azalmayla 27.7 milyar liraya inerken yüzde 18 azaldı.
GİDERLER HIZLI ARTTI: Bu bozulmada gelir artışı asıl rolü oynarken tek başına değildi. Çünkü bütçe giderleri de bu yıl beklenenin ötesinde arttı. Buradaki artış da faizden değil, faiz dışı harcamalardan kaynaklanıyor. En yüksek artışlar en büyük iki gider kaleminde gerçekleşti.
Bunlar yüzde 21.9 ile cari transferler ve yüzde 18.8 ile personel giderleri. Bu İki kalem de zaten faiz dışı giderlerin yüzde 75'ini oluşturuyor. Personel giderleri ve sosyal güvenlik harcamaları için bu yıl 10.5 milyar lira daha fazla ödeme yapıldı. Sağlık emeklilik ve sosyal yardım giderleri 44.9 milyar liraya çıktı ve yüzde 24.6 arttı.
AÇIĞIN SEYRİ NEYE BAĞLI: Bütçenin yıl sonunda 21.1 milyar lira açık içinde kalamayacağını Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de açıkladı. Bunun üzerinde olacak. Ne kadar üzerinde olacağı yapılacak yeni harcamalara ve alınacak önlemlere bağlı. 10 milyar liralık bir gelir paketi hazırlığından söz ediliyor. Bu gerçekleşirse daha sınırlı bir açıkla yıl bitebilir. Buradaki artışın sınırı da, AB kriteri olan milli gelirin yüzde 3'ü düzeyinde olabilir. Oraya kadarki bütçe açığına piyasalar yumuşak tepki gösterebilir. Onun üstüne çıkılması, hem açık kısa sürede büyüdüğü ve AB kriterini geçtiği, hem de önümüzdeki yılların seçim ve dolayısıyla harcama yılı olmaya aday olmasından sert fiyatlamayı beraberinde getirebilir.
Büyüme oranını artırmadan bütçeye gelir yaratmanın ise elbette bedeli var. İçkiye, sigaraya, akaryakıta yüklü zammı, enflasyonla mücadele sınırlıyor. ÖTV artışı, otomobil satışlarının zaten düşük olması nedeniyle biraz zor.
MERKEZ'İN TAVRI: Merkez Bankası'nın bugün vereceği faiz kararı ile kredi artışına ve dolayısıyla büyümeye ne ölçüde göz kırpacağı da, mali disiplinin devamı açısından belirleyici olacak. Çünkü yapı itibarıyla ekonomi canlanmadan, iç tüketim artmadan vergi gelirleri artamıyor ve bütçe toparlanamıyor.

SONUÇ: "Zorluklara tahammül eden, kolaylıkla karşılaşır." Hz. Ali

 

 

Yukarı