TVRadyo
Abdurrahman Yıldırım
Abdurrahman Yıldırım

Küresel kriz kapıda mı?

Küresel ekonominin önünde bulunan riskleri dört grupta toplayan Nouriel Roubini'ye göre bunların bir veya birkaçının gerçekleşmesi halinde 2013'te bozgunla karşı karşıya kalınabilecek, hatta "durum öldürücü bir hal" alabilecek. Roubini küresel kriz çıkacağını bildi ama kriz sonrasındaki tahminlerinde başarılı değil. 2009'dan başlayarak her yıl yeni bir kriz veya kusursuz fırtına bekliyor. Bazı sert rüzgârlarda esmesine esiyor ama dört dörtlük bir fırtına değil.
AB'DE KÖTÜLEŞME RİSKİ: Malum Yunanistan ile başlayan Avrupa borç krizi son yıllarda zaman zaman ön plana çıkıyor. Küresel ekonominin toparlanmasını önlüyor, hatta bu yıl Avrupa resesyona girdi. Ama henüz dünyayı peşinden sürükleyecek kadar güçlü bir etkisi yok. Roubini'nin saydığı dört nedenden biri bu zaten. Euro Bölgesi'nde krizin kötüleşme ihtimali var ama bu yüksek bir olasılık değil. Çünkü, Avrupa Merkez Bankası ECB, bu yıl 1 trilyon Euro'dan fazla likidite pompaladı bankalara. Son olarak da faizi yüksek ülkelerin ESM'ye başvurmaları halinde sınırsız tahvil alımı yapacağını duyurdu. Bu iki önlem bir büyük banka batışını önleyecek nitelikte. Hem bankalara kaynak vererek hem de kamu borçlarının çevrilmesi kolaylaştırılarak yapacak bunu. Banka batmayacaksa, borçlar da çevrilebilecekse o halde sorun ne? Sorun var tabii, Avrupa ekonomileri büyüyemeyecek. Ama ortada akut bir kriz olmayabilir. Bu yıl da AB ekonomisi büyümüyor hatta yüzde yarım daralıyor. Daralma bir yıl daha sürer. Yani Avrupa krizi korkulduğu veya sanıldığı gibi kötüleşmeyebilir.
ABD MALİ UÇURUM RİSKİ: Roubini'nin üzerinde durduğu ikinci risk kaynağı, ABD deki mali uçurum. Ekonomiyi resesyondan kurtarmak için verilen vergi teşviklerinin vadesi bu yıl sonunda doluyor. Eğer 6 Kasım seçimlerinin ardından yeni bir uzatma söz konusu olmayacaksa veya temsilciler meclisinde buna uygun bir aritmetik ortaya çıkmayacaksa, o zaman yandı gülüm keten helva. Büyüme hızı ve harcamaları zaten düşük olan bir ekonominin böylesi bir vergi artışının altından kalkması çok zor.
Bu durumda ABD ekonomisi durgunluğa, hatta resesyona girebilir. ABD'nin bu durumu Avrupa ve Asya ya veya Çin'e de benzer yönde yansır. Amerika da bu durum ancak temsilciler meclisi ile başkanlık koltuğunun başka başka partilerin eline geçmesi halinde mümkün. Yani muhalefetin başkanı kilitlemesi durumunda yeni bir vergi ertelemesi gündeme gelmeyebilir. Son gelişmeler Başkan Obama'nın bir adım öne geçtiğine işaret ediyor. Temsilciler meclisi de Demokratlar'ın denetiminde olursa sorun yok, erteleme işi kolaylaşır. Aksi ise dünyanın bir numaralı ekonomisinin kilitlenmesi anlamına gelecek. Tek başına bu riskin ortaya çıkması bile küresel ekonomide 2013 yılını zor bir yıl yapmaya yeterli. Risk için ABD deki seçim sonuçları belirleyici olacak.
ÇİN'DE SERT İNİŞ RİSKİ: Küresel ekonomik risklerden biri olarak Çin ekonomisinde yaşanabilecek sert inişe de dikkat çekmiş Roubini. Çin'de şimdilik bir yavaşlama söz konusu. Şangay Borsası 2009 yılındaki dip düzeyine çok yaklaştı. Büyüme yüzde 9'dan yüzde 7.5'e iniyor. Çin'in büyümesi daha çok ihracattan. ABD ye ve Avrupa'ya mal satıyor. Dolayısıyla Çin ekonomisinin durumunu daha çok Avrupa ve ABD büyümesinin nereye gideceği belirleyecek. Bu iki kıtada sert iniş yaşanmayacaksa Çin de de aynı durumu beklememek gerekiyor. Çin büyümesindeki yavaşlama ise küresel ekonomide sarsacak boyutta olmayabilir.
ORTADOĞU JEOPOLİTİK RİSKİ: En büyük risk kaynağı ise Ortadoğu'daki jeopolitik riskler. Bu risk kaynakları ABD seçimleri nedeniyle uyutuldu. Seçim sonrasında yeniden gündeme taşınacak diye bekleniyor. Sıcak çatışmaya dönüşmesi durumunda tek başına bile bu risk kusursuz fırtına çıkarmaya aday. Özellikle de petrol fiyatlarında yaratabileceği fırlama nedeniyle. Ancak bu durum ABD tarafından da biliniyor. Yani mali uçurum tehlikesi ortada dururken bir de savaş riskini getirip bunun üstüne bindirmezler diye varsaymak gerekiyor.

SONUÇ: "Zorlukları aşmanın iki yolu vardır. Ya zorluk yaratan durumları ya da zorluklara yaklaşımınızı değiştirirsiniz." Phyllis Bottome

Yukarı