TVRadyo
Abdurrahman Yıldırım
Abdurrahman Yıldırım

2008 krizi tekrarlanır mı?

FED'in bir dönem önceki efsanevi başkanı Alan Greenspan yeni kitabını yayımladı ve bu nedenle de konuşmaya başladı. Son olarak "2008 krizi tekrarlanacak" dedi. Cümlenin önü ve arkası yok. Biraz havada kalan bir ifade gibi geliyor. 2008 krizinin tekrarlanması yerine "Yeni kriz olacak" demesi daha yerinde olurdu. Ama yine de irdelemeye değer.
Son küresel kriz henüz bitmedi. Zaman zaman külleniyor, zaman zaman da alevleniyor. Şiddetlendiği, dönüşüm yaşadığı zamanlar oluyor. Bu yeni safhalar 2008'in devamı ama 2008 gibi değil, daha farklı. Evet krizlerin birbirine benzediği yönler var ama hiçbiri de diğerinin aynısı olmuyor. Şiddeti, süresi, boyutu, sonuçları farklı oluyor. Ekonomilerde belirli aralıklarla böylesi krizler, düzeltmeler yaşar.
■ 2008'deki küresel kriz, emlak piyasası ve bankacılık krizi olarak ABD ayağından başladı. Krizin ilk ve en şiddetli aşamasıydı. Sonunda dünyanın en büyük bankalarından birinin batmasıyla dip yaptı.
■ Krizin ikinci aşaması 2011 'deki Avrupa ayağıyla yaşandı. Krizin sıçrattığı ülke borçları Yunanistan ile patlak verdi ve diğer AB ülkelerini de sardı. Yarattığı sonuçlar itibarıyla krizin ilk ayağına göre oldukça düşük yoğunlukta geçti.
■ Krizde üçüncü aşamayı, krizin ilacı haline gelen bol ve ucuz paranın geri çekileceği korkusuyla geçen yaz yaşadık. Halen bunun etkisi altındayız. Bu adım ABD ekonomisindeki iyileşmenin sonucu olarak atılıyor ama sonuçta küresel piyasalar ve ekonomiler, bol ve ucuz paraya öylesine alışmış ki, krize benzer bir etki yaratıyor. Özellikle bol ve ucuz paradan yararlanan gelişmekte olan ekonomi ve piyasalarda büyük sarsıntı yaşanıyor. Para krizin ilk aşamasında gelişmiş ekonomilerden gelişen ekonomilere akmıştı, şimdi geldiği yere geri dönüyor. Bunu yaparken de AB ayağının verdiği hasar kadar bir hasar yaratıyor.
Ancak yine de krizin ilk aşamasında bütün dünyanın yaşadığı sertlikte ve yıkıcılıkta bir dönemin yaşanması zor. Çünkü dünyanın lider ekonomisi krizden çıkıyor. Çıkamıyor olsaydı zaten parasal genişlemeden çıkılmazdı. Dolayısıyla burada ekonomilerin ve piyasaların ayrışması oluyor. Gelişmiş ve özellikle Amerika piyasaları iyi prim yapıyor, rekor kırıyor, gelişmekte olan piyasalar ise geriliyor. Bu nedenle krizden veya parasal genişlemeden çıkış aşamasında yaşanacakların, krize girerken yaşananlarla eşdeğer büyüklükte ve derinlikte negatif sonuçlar doğurması mümkün değil. Mümkün olursa zaten bunun adı krizden çıkış değil, 2008'den daha büyük yeni bir kriz olur. Eğer 2008 ağır bir krizse onu çok yakın bir tarihte ikincisinin veya aynı büyüklükte başka bir krizin izlemesi de çok zor. Çünkü geçmiş dönemlerde örneği yok.
Fakat yaşanma olasılığı hiç de yabana atılamayacak başka bir seçenek mevcut. O da yarına.

SONUÇ: "Paranın öyle bir dili vardır ki, onu dünyadaki bütün insanlar anlarlar." Charles Morice

Yukarı