TVRadyo
Cüneyt Başaran
Cüneyt Başaran

Enflasyonun sebebi gerçekten gıda fiyatları mı?

Eylül ayı enflasyonu açıklandığından beri koro halinde benzer mesajlar geliyor; “Yüksek enflasyon gıda kaynaklı”, “Gıda enflasyondaki iyileşmeyi geciktiriyor” akla gelen ilk manşetler... 2014 Eylül ayı itibarıyla yıllık manşet TÜFE enflasyonu % 9.50 ve açıklama “Gıda fiyatları enflasyon karşında bizi zor durumda bırakıyor”.

GERÇEKTEN GIDA FİYATLARI YÜKSEK Mİ?

Cevap “Evet”. Garanti Yatırım’ın araştırmasına göre Türkiye’de son 10 yılda ortalama gıda enflasyonu % 10 artmış vaziyette. Ancak bu sene yaşadığımız don, kuraklık gibi afetlerin sonunda mevcut gıda enflasyonu % 14’leri bulmuş vaziyette. Peki diğer ülkelerde durum ne? Hindistan’da son 5 yılın ortalama gıda enflasyonu % 10, Brezilya’da % 8.30, Rusya’da ise % 6 civarında. Yani % 14’lük gıda enflasyonu nominal olarak da, karşılaştırmalı olarak da yüksek.

GIDANIN ENFLASYON SEPETİNDEKİ PAYI GEREĞİNDEN YÜKSEK Mİ?

Cevap “Hayır”. “Yüksek enflasyonun sebebi gıda fiyatları” tezini savunanların ikinci argümanı da “Enflasyon sepetinde gıdanın payı gereğinden yüksek” oluyor. TCMB’nin verilerine göre sepetinde gıda ve alkolsüz ürünlerin payı % 24.5. Bu oran 2010’da % 27.6 seviyesindeymiş. TÜİK’in hanehalkı istatistiklerine göre belirlenen bu oran zaman içinde toplam sepetteki payını azaltmış olsa da yine de yüksek. Yine benzer ülkelerle karşılaştıracaksak; OECD verilerine göre gıdanın toplam içindeki payı İspanya’da % 19, Macaristan’da % 20, Bulgaristan’da % 23, Rusya’da ise % 31. Görüleceği üzere % 24.5’lik gıda payı bir parça yüksek olabilir ama çok ciddi bir revizyon yapılmasına müsaade edecek gibi durmuyor. Belki 2 puanlık bir düşüş söz konusu olabilir.

GIDA ENFLASYONUNUN SEBEBİ ARACILAR MI?

Cevap “Evet”. Merkez Bankası Başkanı Başcı, bir sunumunda gıda enflasyonunu yaratan unsurun aracılar zinciri olduğunu ve bunun azaltılması gerektiğini söylemişti. Gerçekten de bir tarım ürününün Türkiye’deki yolculuğu üretici, dağıtıcı, toptancı, perakendeci ve nihai tüketici olarak sürüyor. Bu zincirin uzunluğu ve her halka değişikliğinde ürünün maliyetinin artıyor olması tarlada 1 kuruşa alıcı bulamayan domatesin soframıza 3-4TL’ye, bahçede 6-7 TL’ye alıcı bulamayan sofralık zeytinin masamıza 12-13 TL’ye gelmesine neden oluyor.

GIDANIN SEPETTEKİ PAYI DÜŞÜRÜLÜR VE KURAKLIK, DON ETKİSİ AZALIRSA ENFLASYON NE KADAR DÜŞER?

Gerçekten gıda enflasyonu yaratan “aracılar” sistemi reform görmez de, sadece yukarıda anlattığımız gibi % 14’ler civarındaki aşırı şişen gıda enflasyonu normal seviyesi olan % 10’lara döner ve gıdanın sepetteki payı % 2 düşürülürse Garanti Yatırım’ın araştırmasına göre enflasyon yıllık % 1.2 azalıyor. Yani % 9.5 olan enflasyonumuz % 8.3 oluyor.

Sonuç...

Yüksek gıda fiyatları mevcut enflasyonumuzun sebeplerinin biri. Ancak tek sebebi değil. Gıda ve enerji dışarıda bırakıldığında da yıllık enflasyonumuz % 9.5’ler seviyesinde. Dolayısıyla hesabı “gıdaya, dona, kuraklığa” kesmek doğru değil.

Diğer bir sonuç ise enflasyon sepetinde gıda ağırlığı üzerinde bir miktar düzenleme yapılabilir ama bunun çok sınırlı ve geçici bir etkisi olacaktır. Türk ekonomisinin birçok başka kanayan yarasında olduğu gibi burada da asıl yapılması gereken reform ve düzenleme.

Son söz:

Bahane üretmeden enflasyonun üzerine gitmemiz lazım, çünkü Bloomberg’in takip ettiği 124 ülke arasında % 9.5 ile en fazla enflasyonu olan 8. ülke olarak Türkiye’nin adı yazıyor. Ve bu bize hiç yakışmıyor.

BU YAZIYA YORUM YAZ
 
16 Eylül 2014 Salı, 08:39 Misafir arkadaşım bu ülkede kooparatifleşmeyi bitirip özelleştirme ile milletiküresel zincirlere peşkeş çekmedilermi.kooparatifleşme olsaydı direk üreticiden kooparatif aracılığı ile tüketiciye gelirdi ve üreten hakkını alır tüketende komisyonlardan 3 katına çıkmış ürünü makul ücretlere alır.devlet özelleştikce çıkar ve kar mekanizması asla halkı düşünmez.çünkü özelleşme rekabeti arttırmak için piyasada çoğulculuk için değil tam aksine tek el olanları satmak için özel tekeller yaratmak için yapılıyor
15 Eylül 2014 Pazartesi, 11:52 Misafir tarımsal üretimin ana maliyet unsurları: mazot, gübre, makine ve işçilik. çoğu kez zararına üretim yapılan bu sektörde bu maliyet unsurlarına bakılması gerekir. bu maliyet unsurlarında rekorlar kırılırken, iş güvenliğinin adınının bile geçmediği (insan sınıfına alınmıyor olabilirler mi?)bu sektörde mevcut üreticiler yaşlanıp üretemez hale geliyor. çocukları ise her ne pahasına olursa olsun sektörden kaçıyor. bence daha kötünün başlangıcında olabiliriz.
13 Eylül 2014 Cumartesi, 14:29 Misafir yanlış yüksek enflasyonun sebebi iç pazarın daralması millet gırtlağına kadar borçlu.para dönmüyor ve siz hala gıdanın enflasyonda payının yüksek olduğunu söylüyorsunuz.kusura bakmayın ama gelişmiş ülkelerde enflasyon temel ihtiyaçlara göre belirlenir.pinpon topuna yada kadın gömleğine göre değil.bu enflasyon zaten çok düşük.şuan gerçek enflasyon %30
Yukarı