TVRadyo
Cüneyt Başaran
Cüneyt Başaran

Oyunun içinde oyun var

OPEC 27 Kasım’da toplantıya gidiyor. OPEC Sekreteri El Badri, “Toplantıda üretim kesintisi, fiyatlardaki düşüş gibi konular masaya yatırılacak” diyor. Diğer taraftan OPEC üyesi olan İran, Irak, Venezüella gibi petrol üreticileri şu anki 80 dolar fiyatlarda büyük zarar yazıyorlar. Ama 9 milyon varil günlük üretimiyle, en büyük OPEC petrol üreticisi olan S. Arabistan “sessiz”. Yakın zamanda ABD’ye sattığı petrolün fiyatını Crude (Ham Petrol) ile mücadele edebilmek için düşüren Suudiler diğer üyelerden gelen feryatlara şimdilik kulağını tıkıyor. Kendi bütçesinde de 95 dolar petrol satış fiyatı yazmasına rağmen, S. Arabistan 700 milyar doların üzerindeki rezervlerine güvenerek “Restte rest çekiyor” ve petrol üretimini kısmıyor.

PETROLDE DENGE NASIL SAĞLANACAK?

Başlıkta da bahsettiğim gibi emtia piyasalarında “oyun içinde oyun” var. Petrolde oynanan oyunu ilk paragrafta biraz anlatmaya çalıştım. Şimdi biraz daha detayına girelim yeni ülkelerin birbirlerine verdikleri mesajlara.

Önce ABD ile başlayalım. Kaya gazı teknolojisinin devreye girmesiyle günlük petrol üretimini 8 milyon varile kadar yükselten ABD, 2020 yılından itibaren şu anki net enerji ithalatçısı konumundan çıkıp net ihracatçı olmayı hedefliyor. Halihazırda ABD’de üretilen petrolün % 29’u kaya gazı formasyonu ile çıkartılan tür.

Ancak ABD’deki kaya gazı üreticileri için petrol fiyatlarının düşmesi yavaştan kaygı yaratmaya başladı. Kaya gazı üretiminde ortalama maliyet vermek kolay değil. Üretim yapılan bölgeye göre ciddi farklılıklar söz konusu olabilir. Ancak maliyetlerin yıllar içinde düştüğü de bir gerçek. Teksas Eyaleti’nde kaya gazı teknolojisiyle çıkartılan petrolün saha başına maliyeti 2011’den bugüne % 40 oranında düşmüş vaziyette. Bu gerçeğe rağmen ABD’de kaya gazı teknolojisi ile petrol çıkartan şirketler 77 dolara düşen ham petrol fiyatlarından negatif etkilenmeye başladılar. Mackenzie analistlerine göre, ABD’de bu teknoloji ile kaya gazı çıkartmak için olması gereken minimum fiyat 75 dolar. Yine Mackenzie’ye göre petrol 90 doların altında kaldığı sürece kaya gazı teknolojisi ile üretim yapan ABD’li şirketlerin % 30’u para kaybedecekler.

Sonuç ABD düşen petrol fiyatlarında şimdilik bir endişe duymasa da çok ümit bağladığı shale gas (Kaya Gazı) teknolojisi ile üretimde sıkıntı olabilir. Ancak ABD’nin Ukrayna politikası ile şimşeklerini üzerine çeken ve yayılmacı dış politika uyguladığı düşünülen Rusya’ya düşük petrol fiyatları ve yaptırımlar üzerinden bir mesaj yolladığı da aşikâr.

Gelelim S. Arabistan’a. Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip Suudiler, aynı zamanda 12 milyon varillik günlük üretim kapasitesi ile yine dünyanın en büyük üretim imkânına sahip. Ancak yazının başında da belirttiğim gibi S.Arabistan düşen petrol fiyatlarından negatif etkilenmesine rağmen üretim kesintisine yanaşmıyor. Petrol çıkartma maliyetinin ortalama 10 ila 20 dolar arasında değiştiği S. Arabistan’da, mevcut 80 dolar fiyat bütçede açık yaratmasına rağmen kısıntıya gidilmemesine sebep, ABD’nin ‘shale gas’ teknolojisine bir miktar darbe vurulmak istenmesi gösteriliyor. Ayrıca Ortadoğu’da yıldızının barışmadığı İran’a da düşük petrol fiyatları üzerinden bir mesaj verildiği de söylenebilir.

Rusya: Gelirlerin % 55’i petrolden geliyor ve her 10 dolarlık düşük bütçede 14 milyar dolarlık kayba yol açıyor. Bir yandan yaptırımlar, diğer yandan düşük petrol fiyatları, Putin’in Rusya’sını zorluyor. Rubleyi yılbaşından beri % 30 devalüe etmesinin ardından parasını dalgalı kur rejimine geçiren Rusya’yı bu sene en iyi ihtimalle % 0 büyüme seneye ise daralma bekliyor. 10 milyon varillik petrol üretimi ile dünyanın en büyük üreticisi olan Rusya’nın “şimdilik” bu oyunda eli kolu bağlı. Ancak Putin’in, Pekin’de yapılan APEC toplantıları sırasında Çin ile yaptığı devasa enerji anlaşması ve Batı’ya gaz sevkıyatı yaptığı hattan Çin’e gaz satacağını açıklaması Putin’in de enerji oyununda yeni kartları masaya sürdüğünü gösteriyor.

Ne demiştik? Oyun içinde oyun var! Dikkat edelim, hamlelerimizi iyi yapalım. Ne de olsa, yıllık 50 milyar dolarlık enerji açığı veren bir ülkeyiz.

Yukarı