TVRadyo
Cüneyt Başaran
Cüneyt Başaran

Günün sonunda olan çiftçiye, üreticiye oluyor

 

Cumartesi sabahı çayınızı yudumlarken size biraz dünya turu yaptırmak istiyorum. Ama bu tur “gezelim, görelim” turu olmayacak. Evimize giren birçok tarım emtia ürününde son gelişmelerden haberdar olacağımız ve “FED’di, faizdi, dolardı derken şekerde, buğdayda, mısırda neler oluyor”, ona birlikte bakacağız. Ama size önce manşeti vereyim; Dünya Gıda Örgütü’nün yayınladığı gıda endeksi 2009 yılından beri en düşük seviyeye gerilemiş vaziyette. Sadece son 1 yılda bu endekste yüzde 20 düşüş olmuş.

Peki ne oluyor da gıda fiyatları düşüyor? Küresel büyüme hızı geriliyor diye şeker, buğday, mısır fiyatlarının da geriliyor olması mümkün mü? Gelin bunu ürünler bazında giderek işleyelim.

İlk ele alacağımız ürün şeker.

Şeker fiyatları 2015 yılı içerisinde yüzde 25 geriledi. Ama bu bir şey değil. Eğer şeker fiyatlarına son 1 yıl için bakacak olursak, bu düşüş yüzde 40’ı buldu ve son 6 yılın en düşük seviyesine geriledi. Üretim tarafına bakalım. Toplam şeker üretimi hem 2013’te (yüzde 2) hem de 2014’te yüzde 5 azalmış vaziyette. Ama arz talep dengesinde hâlâ ihtiyaçtan fazla üretimden bahsediliyor. Şeker kamışı ve şeker pancarı üretiminde ilk 5 ülke Brezilya, Hindistan, Tayland, Çin ve ABD. Bu ülkeler içinde Brezilya toplam üretimin yüzde 20’sini yapıyor.

 

TARİHİ ZİRVE

Şeker fiyatları tarihi zirvesini 2011’de yaptı. Şeker kamışı future kontratlarının 2011’de 35 dolara çıkmasının ardından 4 sene içinde aynı kontratlar 10 dolara kadar geriledi. Bu süre içinde sadece Brezilya’da 47 şeker fabrikası kapandı, 70 tanesi de iflasını istedi. Hindistan’da şeker ihracatı yapan şirketlere verilen teşvik bir önceki seneye göre yüzde 20 artırıldı.

Bir başka ürün buğday.

Buğday fiyatları bu sene ortalama yüzde 17 düştü. Buradaki hikâye de şekere benziyor. 2012’de 800 cent/ bushel fiyatı seviyesini gören buğday fiyatları o günden bu güne yüzde 45’lik bir düşüş yaşadı. Buğdayda ilk üretici Çin, Hindistan, ABD, Rusya ve Avustralya. Fiyat artışına rağmen üretim artmaya devam ediyor. Sadece son 3 yılda üretim yüzde 10 artmış vaziyette.

Bu ürünleri daha da artırabiliriz. Örnek olarak süt ürünlerinde küresel ölçekte gerileme devam ediyor. Süt fiyatları son 13 yılın dibinde. Ya da mısır fiyatlarında son 3 sene de yaşanan kaybın yüzde 35’i aştığından da bahsedebiliriz.

Sanırım resmi ortaya çıkardık. Etten, süte, buğdaydan, soya yağına kadar hemen her tarım emtia fiyatında çok sert düşüşler var. Bu düşüşlerin çoğunda sebep ise aynı “aşırı üretim ve planlama zafiyeti”.

 

‘OYUN BİTTİ’

2000-2008 yıllarında yaşanan yüksek büyüme, 2009-2015 yılları arasında yaşanan aşırı likidite ve düşük faiz politikaları sonucunda sadece sermaye piyasaları değil tarım emtialarında da fiyatlar şişti. Üretim arttı, ihtiyaçtan çok da fazla üretim yapıldı. Özellikle trader’lar alacak başka bir şey bulamayıp da tarım emtialarının kontratlarını alıp satmaya başlayınca iş iyice kontrolden çıktı.

Bugün gelinen nokta ise aynı petrolde olduğu gibi “oyun bitti” durumu. Fiyatlarda düşme devam ediyor, olan ise yine üreticiye oluyor. Nasıl olsa trader’ları, bankaları, fon yöneticilerini merkez bankaları günün sonunda kurtarıyor.

 

Yukarı