TVRadyo
Cüneyt Başaran
Cüneyt Başaran

1 dolar 3 TL

 

Cuma günü ABD’de son dönemlerin en çok beklenen verisi, “tarım dışı istihdam” rakamı açıklandı. Manşet rakam beklenenin bir parça altında ama esas hikâye orada değil. Geçen ayki istihdam verisi yukarıya revize edilmiş, üstelik saatlik ücretler beklenenden daha fazla artmış. Bir başka ifadeyle, ABD ekonomisi 2015 Ağustos ayı itibarıyla işsizliğini yüzde 5.1’e düşürmüş, son 8 aydır ortalama her ay 210 bin kişiye istihdam sağlamış, yıllık maaş artışlarını yüzde 2.3’e çıkararak son 6 yılın en yükseğine ulaşmayı başarmış durumda. Üstelik beğenilmeyen 2015 büyüme oranı da muhtemelen Türkiye’nin bu seneki büyümesinden daha yüksek olacak: Yüzde 2.7.

 

FED NORMALLEŞMEYE ÇALIŞIYOR

İşte bu bahsi geçen ekonomi, son 6.5 yıldır devam ettirdiği sıfır (0) faiz uygulamasını bitirip, tam 10 yılın ardından ilk kez faiz artırmaya hazırlanıyor. Dile kolay, FED’in en son faiz artırdığı dönem 2006’nın Temmuz ayıymış. 2006 yılında en son faiz artırdığında FED faizi yüzde 5.25 seviyesindeymiş. FED bu faizle tam 1 sene devam etmiş, arkasından 2007 Ağustos ayından itibaren faiz indirmeye başlamış. Herkes Lehman krizi sonrası FED’in faiz indirimlerine başladığını düşünür ama henüz kriz etkilerini tam göstermeden 2007 Ağustos-2008 Nisan ayları arasında FED faizi tam 325 baz puan düşmüş ve yüzde 2’ye kadar inmiş. Daha sonra Lehman krizi patlıyor ve FED bu sefer çok sert topa girip sadece 5 ay içinde faizi yüzde 2’den sıfıra kadar indiriyor.

Bunlar şimdi size hikâye gibi gelebilir, ama eğer 30’lu yaşlardaysanız ve 6-7 sene öncesi sizin için “gençlik hatıralarından” ibaret ise, FED faizinin hep sıfır olduğunu düşünüyor olabilirsiniz.

İşte yukarıda son 10 seneki hikâyesini verdiğimiz FED, cuma günü gelen verinin arkasından eylül ayındaki “meşhur” faiz artırımı için artık gün sayıyor.

FED faiz artırımı için gün sayarken, biz dahil bütün gelişen ülkeler de “tırnaklarını yemekle” meşgul.

Cuma akşamı kapanış itibarıyla içeride Dolar/Türk Lirası 3’ü aştı. Son 1 yıldan beri dolara karşı kayıp yüzde 28. Bu tüm zamanların en yüksek kuru. 10 yıllık tahvil faizimiz yüzde 10.60 ile 2014 Mart ayındaki kısa süreli sıçramayı bir kenara bırakırsak son 5 yılın zirvesinde.

Peki sadece durum bizde mi böyle? Hayır. Emtia fiyatlarının azizliğine uğrayan, Çin kazazedesi Brezilya’nın para birimi realin, dolara karşı son 1 yıllık kaybı yüzde 41. Yine petrol fiyatlarının çakılması sonrası zor duruma düşen, arkasından da AB’nin ekonomik yaptırımları karşısında iyice köşeye sıkışan Rusya’nın rublesi son 1 yılda ABD Doları’na karşı yüzde 45 değer kaybetti. Daha az oranda olsa da, son 1 yılda Meksika Pezosu’nda yüzde 23, G.Afrika Randı’nda da yüzde 22 değer kayıpları var.

Tablo bu. Konu net. FED’in faiz artıracak olması Çin’den Brezilya’ya, Rusya’dan Türkiye’ye her yeri vurmuş durumda.

Ama maalesef konu burada bitmiyor. Şu ana kadar biz satış dalgasını kurlar üzerinden hissettik. Sıcak para yatırımcısı, FED’in ayak seslerini duyup önce en çabuk ve en az hasarla atlatacağı yerlerden, yani döviz piyasasından çıkacak. Sonuçta burası oldukça likit bir piyasa. Türk Lirası’nda günlük 7-8 (iyi zamanlarda) milyar dolar olarak tahmin edilen ama Meksika Pezosu’nda günlük 100 milyar doların üzerine kadar çıkan işlem hacimleri var. Dolayısıyla “panikleyen” yatırımcının önce buralara saldırması normal.

Sonra ne olacak?

Sonra mecburen daha az likit olan piyasalardan çıkılacak. Yani gelişmekte olan ülkelerin tahvil piyasasından. Belki satış yaparak değil ama itfası gelen tahvillerin yeniden aynı ülke tahviline (roll over) yatırılmamasını sağlayarak. Sadece son 5 yılda gelişen ülkeler kamu ve özel sektör olarak 1.4 trilyon dolarlık tahvil ihracı yaptı. Bunların büyük kısmını da yabancı yatırımcı aldı. 2010’un ilk 5 ayında 120 milyar dolar tahvil ihraç eden bu ülkeler, bu sene ilk 5 ayda 210 milyarlık ihraç yaptılar.

Dünya Bankası’nın raporuna göre, “FED’in faiz artırım süreci, gelişen ülkelere giden portföy yatırımlarını yüzde 80’e kadar düşürebilir”. Bu rakam kulağa yüksek geliyor ama yarısı bile olsa bizim için iyi olmaz.

 

BU YAZIYA YORUM YAZ
 
08 Eylül 2015 Salı, 17:41 Misafir Slm cüneyt bey on numara 5 yıldızın abi
08 Eylül 2015 Salı, 13:46 Misafir fed faiz artırımını silah olarak kullanıyor. bu silahı bir süre daha kullanır. yeterince dolara dönüş gerçekleştiğinde faiz artırıyorum der. üç kağıt ekonomisi bakalım nereye kadar böyle devam eder.
07 Eylül 2015 Pazartesi, 11:34 Misafir Doğru tespitler. Teşekkür.
Yukarı