TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Petrolün varsa seçim de işler de zor olur

Yeraltı kaynakları açısından oldukça zengin olan Kazakistan, bu zenginliklerinin ve etrafındaki tehlikelerin bilinciyle 20 yılda önemli mesafe kat etmiş durumda. Orta Asya'daki diğer ülkelerle kesinlikle kıyaslanamaz. Kazakistan seçim gözlemcisi olarak parlamento seçimlerini takip ettikten sonra fikirlerimizi soranlar, merak edenler kadar, seçimin şeklini, objektifliğini detaylara bakmadan eleştirenlerde oldu. Ben de otelde, restoranda çalışanlara seçimi sordum. Birçoğu oy bile kullanmamış. Tamamen apolitik konumda ve sandığa gitmenin gerekliliğini bile tartışıyorlar. "Ülkemiz gelişiyor, zenginleşiyoruz. İyi bir devlet başkanımız var. Seçimle neyi seçeceğiz"diyenler bile var. Zannedersiniz ki İskandinav ülkelerinde seçim yapılıyor.
Öte yandan seçimlere katılan muhaliflerin yaklaşımlarını, ülkenin önde gelen işadamı, akademisyen gibi isimlerine sorduğunuzda, başka detaylar ortaya çıkıyor. Genelde iktidarla iş, makam konusunda anlaşamayan bir muhalif tabaka oluşmuş. Kazakistan a daha kaliteli muhalefet gerekir. Çünkü bunlar, halkta ve elit kesimde kendi meselelerini önceledikleri için heyecan uyandıramıyorlar.
Önemli bir işadamı, seçimlerin Batılı ülkelerdeki gibi gerçekleşmediğini, fakat Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev'in Batı standartlarıyla seçime gitmesi halinde yüzde 85'le olmasa bile en az yüzde 70'le seçilebileceğine dikkat çekti. Ama parlamento seçimlerinin henüz olgunlaşmadığını belirtti.
Hasılı Nazarbayev'in liderliğinde Kazakistan kaydettiği ekonomik ve sosyal gelişmelerin hızı ve kalitesine kendi vatandaşları yetişemediği için muhalefete prim vermiyor, yeni fikirlere yönelemiyor. Böyle bir durumda yeni lider isimlerin çıkması kolay olmaz. Ayrıca Nazarbayev'in eğitimli, başarılı isimleri, hükümette veya önemli makamlarda istihdam etmesini de yabana atmamak gerekir.
Kazakistan yüzün üzerinde etnik çeşitliliğiyle farklı bir ülke. Büyük bir coğrafyası, iki önemli ülke Rusya ve Çin'e komşu. Şu an bu ülkelerle hiçbir sorunu yok. Rusya'dan miras kalan Çin ile sınır tartışmasını petrol ve doğalgaz sahalarında yaptığı ikili anlaşmalarla çözmüş. Batılıların ülkeye çomak sokma eğilimlerini de bildiği için Amerikan enerji devi AES, Chevron, İngiliz BG Group, İtalyan Eni gibi çeşitli şirketlerle de anlaşmalar yapmış. Ama hepsi bir denge üzerinden götürülüyor.
Kazakistan'ın Mengistav Eyaleti'nde seçimler öncesi meydana gelen olayların enerji oyunu kapsamında Batı kaynaklı olduğunu kuvvetli iddialarla duyduğumda, seçimler hakkında Batı yorumlarına dikkatli bakmak gerektiğini düşündüm. Zira aynı Batı, İngiltere ve Amerika'nın, İran'da seçimle işbaşına gelmiş Başbakan Musaddık'ı sadece ve sadece petrol için darbeyle görevinden ettiklerine, başka ülkelerden enerji kaynakları için hükümetleri devirdiklerine göre iki kere düşünmemiz gerekir.
Ayrıca Nazarbayev de bu olaylar üzerine başta damadı olmak üzere vali ve olay çıkan şirketin genel müdürünü görevinden almış. Hadiselerin kaynağı için de Batılı ülkeleri işaret etmiş durumda. Dolayısıyla Kazakistan'daki gelişmelere, seçim veya başka hadiselere bu gözle bakmakta fayda var. İşleri yolunda gidenler için her şey demokratik olabilir, gitmeyen için bu ülkede seçimler sağlıklı yapılmamıştır. Aşağıdaki enerji kaynakları tablosuna bakın, kararı siz verin.
Kazakistan'da enerji sektörü, 90'dan bu yana milli ekonominin 10 kat büyümesini sağlamış. Petrol rezervleri açısından dünya 9'uncusu olan Kazakistan'da, 2015'te petrol ve sıkıştırılmış doğalgaz miktarının 95 milyon ton, doğalgaz üretiminin de 60 milyar metreküp olması bekleniyor.
Halihazırda dünya uranyum üretiminin yaklaşık yüzde 30'una denk gelen 20 bin ton Kazakistan'da üretiliyor. Ve bu alanda 20 bin civarında insan çalışıyor. 1950' lerde Rusya döneminde uranyumla tanışan Kazakistan'ın teknolojik bilgisi de oldukça yüksek. Ayrıca 2011 de nükleer enerjiden çok yönlü faydalanılması için Kazak hükümeti programı da onaylamış durumda.
Bu ülkenin sadece seçimlerine değil, her şeyine dikkat kesilen çok olmaz mı?

Yukarı