TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Müteahhitlerin borcu Hazine'ye binecek

Bilindiği ve bilinmesi gerektiği üzere Yap-İşlet-Devret (YİD) ihale sistemi bir finansman modeli. Kamu, maddi ve manevi külfeti üzerinden atarak, yatırımlarını YİD yöntemiyle özel sektöre yaptırıyor. Bunun daha ilerisi gerisi yok. İhaleleri alanlar, "Para bulamadı"diye devletimiz, ilgili bakanlarımız, kamunun güzel çalışanları araya girip, ihalelerin sağından solundan çekiştirip yerli bankalardan Hazine'nin garantisiyle kredi bulacak yöntemler geliştirirlerse, bu ihaleler YİD yöntemiyle yapılan ihale olmaktan çoktan çıkmış demektir. Hatta hukuksuz bir süreç başlamıştır.
Türkiye'de YİD modelli ihalelere girecek sermaye gruplarının sayısı belli. Ama çok sayıda iş üstlendikleri için gösterecekleri özkaynakları kalmadı, kredi bulamıyorlar. Kredi yükleri de artıyor. Aldıkları işler uzun vadeli ve bu yatırımlar kısa sürede getiriye dönmüyor.
Gelelim en güzel somut örneğimize. İhalesi 9 Nisan 2009'da yapılan Gebze-Orhangazi-İzmir (İzmit Körfez Geçişi ve Bağlantı Yolları Dahil) Otoyolu Projesi'ni Nurol-Özaltın-Makyol-Astaldi-Yüksel-Göçay Grubu, 22 yıl 4 aylık yapım ve işletme teklif ederek kazandı. Cengiz-Kolin-Mapa-Limak İnşaat Ortak Girişimi ise yapım ve işletme dahil süreyi 34 yıl 9 ay olarak teklif etmişti. Bugünlerde ortadaki olumsuzlukları gidermek için aradaki farka dikkat çekip "Devletimiz kazandı" savunmasının bir anlamı yoktur. İhaleye giren müteahhitler devleti değil, kendilerini düşünür, düşünmek zorunda. Neticede projenin sözleşmesi 27 Eylül 2010'da yapılmış, 28 Ekim 2010'da temeli atılmıştır. Ama halen daha süre başlatılmamıştır. Müteahhitler şu durumda bile 3 yıl kârda.

 

İçeriden Nurol dışarıdan Astaldi

İhaleyi kazanan grup işin yapılması, işletilmesi ve devri işini gerçekleştirmek üzere 20 Eylül 2010 tarihinde de Otoyol Yatırım ve İşletme AŞ'yi kurdu. Yönetim Kurulu Başkanlığı'nı Mehmet Oğuz Çarmıklı, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı'nı Giancarlo Roth, Yönetim Kurulu Üyeliklerini Adnan Çebi, Hayrettin Özaltın, Emin Sazak, Mehmet Erdal Eren ve CEO'luğu da Kemal Yavuz Batum üstlendi. Bütün adımlar tamamlandı, ama 3 yıldır kredi bulunamadı. Çünkü özkaynak sorunu aşılamadı. Şirketler büyük olabilir, ama finansman sağlayacak bankalara, çok sayıda üstlendikleri projeler sebebiyle özkaynak göstermeyince kimse para vermedi.
Çoğunluğu yabancı olmak üzere 21 bankaya kredi bulma yetkisini uzun süre önce verdiler. Netice alamayınca içeriye döndüler. Önce 6.5 milyar dolara, sonra 9.5 milyar dolara mal olacağını açıkladıkları proje, en son görüştüğüm Otoyol Yatırım ve İşletme AŞ yetkililerine göre 7.5 milyar dolara bitirilecekmiş. Bunun için de 2.7 milyar dolarlık toplam finansman ihtiyacı ortaya çıkmış. Bunun yarısı özkaynak konularak karşılanmış, geriye kalan 1 milyar 350 milyon dolarlık yarı finansmanın ise 8 Türk bankasından sağlanması kesinleşmiş. Ama Hazine'nin ve diğer kamu kurumlarının onayı bekleniyormuş. Hazine'yle borç üstlenim detayları konuşuluyormuş. Sistem normal işlerse sorun olmayacakmış, sorun olması halinde Hazine'nin borç üstlenmesi söz konusu. Görüştüğümüzde Adnan Çebi ve Kemal Yavuz Batum, bu kredinin başka türü gelmeyeceğini belirterek şunları söylediler: "Herhangi bir fesih durumunda projenin borcu Karayolları'nın borcu olacak, bizim özsermayemiz yanacak. Hazine da buna garanti verecek." Yorumu işi bilenlere bırakıyorum.



Hazine garantili ihale fesatları

Hazine garantili kredi Ziraat, Halk ve Vakıfbank, İş Bankası, Garanti, Akbank, Yapı ve Kredi Bankası ile Finansbank'tan. YİD modelli bir ihaleye Hazine garanti verirse yerli bankalar, ihaleyi kazanan gruba değil, Hazine'ye güvenerek kredi musluğunu açarlar. Böylece bu ihale rayından çıkarılmış, fesat karıştırılmış olmaz mı?
Projeyi üstlenen firmalar toplam 400 milyon dolar özkaynak koyup işlere başlamışlar, elbette bu kadar özkaynağa yabancılar 5-6 milyar dolar kredi musluğu açmaz. Yapımcı firmalar 950 milyon dolar daha özkaynak koyma sözü vererek yerli bankaları Hazine garantisiyle ikna etmişler. Ama bu paralarla da bu projenin dönmesi zor. Hazine'nin garantisiyle YİD modeli için kredi bulma işi bana değil her aklı başındaki yatırımcıya tuhaf geliyor.

Yukarı