TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Çin bu defa havadan geliyor

Ç in’in Guangdong Eyaleti’ndeki Zhuhai şehrinde 13 Kasım’da başlayan 9’uncu Çin Uluslararası Havacılık Fuarı ya da kısa adıyla Zhuhai Airshow, Çin’in son yıllarda yaptığı atılımla havacılık endüstrisinin her alanında önemli bir üretici konumuna geldiğinin göstergesi oldu. Çin fuarda, üretimine devam ettiği tek koridorlu yolcu uçağı C919, test uçuşu yaptığı bölgesel modeli ARJ21, insansız hava aracı (İHA) Wing Loong, nakliye helikopteri Z-8 ve taarruz helikopteri Z-10’u sergiledi. Zhuhai Airshow’da ayrıca Çin’in iş jeti uçağının prototipi ve üretimi büyük gizlilik içinde devam eden savaş uçağı da görücüye çıktı. 650 firmanın katıldığı fuarda, Çinli Comac’ın ürettiği C919 için 50 uçaklık sipariş verildi.

150-168 koltuklu dar gövdeli C919 modeli için General Electric’in uçak kiralama şirketi GECAS’tan 10, Çin’in bölgesel taşıyıcıları Hebei ve Joy Air’den ise 20’şer sipariş geldi. İlk uçuşunu 2014’te, ilk teslimatını da 2016’da yapması planlanan uçak, toplam 380 sipariş aldı. Comac’ın C919 için diğer potansiyel müşterileri arasında düşük maliyetli havayolu Ryanair ve British Airways de yer alıyor. Comac’ın, Shanghay Pudong Uluslararası Havalimanı yanında inşa ettiği C919’un montaj merkezinin ise bu yılın sonunda tamamlanması hedefleniyor. Havalimanına ayrıca C919’un uçuş testlerinde kullanılması için 5’inci pist yapılacak. C919’un mevcut modelinin yanı sıra gelecekte 140 ve 180 koltuklu versiyonlarının da üretilmesi planlanıyor.

A320NEO ÜRETİLECEK

C919’u dar gövdeli uçak pazarında Airbus ve Boeing’le rekabet edebilmek için tasarlayan Comac, 15 yıl içinde Çin pazarındaki uçak ihtiyacının yarısını karşılamayı öngörüyor. Comac, 10-15 yıl içinde 2 bin C919 siparişi almayı hedeflerken Çin’de 2031’e kadar 5 bin 260 yeni uçağa ihtiyaç duyulması bekleniyor. ABD’li Boeing ve Avrupalı Airbus da Çin pazarına büyük önem veriyor. Avrupa dışındaki ilk üretim hattı olan Çin’de A320 üretimi yapan Airbus, ayrıca A320neo üretimi planlıyor. A320neo üretim tarihi olarak 2025 düşünülüyor.

Öte yandan ARJ21 iki yıl daha hizmete giremeyecek. Yabancı havayollarından da sipariş alan bölgesel uçak toplamda 5 yıl gecikti. Comac ise 6 uçakla ARJ21’in uçuş testlerine devam ediyor. Uçak 3 bin saate yakın uçuş gerçekleştirdi. Yeni yapılan planlamaya göre ARJ21 için 2013’ün ilk yarısında sertifika alınacak ve ilk müşterisi Chengdu Havayolları’na 2014’te teslim edilecek. ARJ 21 için çoğu Çinli havayollarından 252 sipariş geldi.

Çin Havacılık Endüstri Şirketi (China Aviation Industry CorpAVIC) tarafından geliştirilen Wing Loong, askeri amaçlı gözlem ve keşif, hedefe zarar verebilme, sınır devriye, uyuşturucu kaçakçılığı ve film çekimi gibi alanlarda kullanılacak. Tek motorlu İHA, bağımsız tekerlekleriyle yatay kalkış ve iniş yapabiliyor. Maksimum 20 saat havada kalabilen Wing Loong, 200 km taşıma kapasitesine sahip. Çok amaçlı nakliye helikopteri Z-8, coğrafi keşif, orman yangınıyla mücadele ve yüksek voltaj kablo döşemesi gibi alanlarda görev yapacak. Taarruz helikopteri Z-10 ise fuardan hemen önce (11 Kasım’da) ilk test uçuşunu gerçekleştirdi. Z-10 20 dakikalık denemede, alçak uçuş, askeri dalış gibi manevralar yaptı. Z-10, havadan havaya, havadan yere atış yapabilen silahları ve hem gündüz hem gece uçuş kabiliyetiyle de dikkat çekiyor. Z-10 taarruz helikopteri Zhuhai Airshow’a gelen ziyaretçiler C919’un mock-up’ını da gezme fırsatı buldu.

Globalleşen duty free’ler neden cazip?

Havaalanlarındaki free shoplar, uçuştan önce zaman harcamak ya da son dakikada hediye almak için ideal adresler. Uçağın kapısına kadar bir şey alamadıysanız benzer hizmet uçak içinde de veriliyor. Türk Hava Yolları’nın 4 yıl önce vazgeçtiği uçak içi duty free satışı, istisnasız bütün tarifeli havayollarında var. Uçak içinde duty free satışlarında lider şirket ise yolcu başına 360 Euro satışla Kore Havayolları. Dünyada uçak içinde ilk mağaza uygulamasını büyük yolcu uçağı Airbus 380’le başlatan da yine Kore Havayolları.

VERGİ ORANINA DİKKAT

Havalimanının duty free mağazasından aldığınız 100 Euro değerindeki bir parfüme ödediğiniz bedelin yaklaşık yüzde 60’ı komisyon. Mesela Pegasus, Onur Air, Atlas, SKY, Coredon veya Freebird havayollarının uçaklarında satın aldığınız bir parfümün üzerindeki komisyon kalemleri şöyledir: Devlet Hava Meydanları İşletmesi’ne yüzde 27, havayoluna yüzde 20, kabin ekibine yüzde 8, duty free şirketine de ortalama yüzde 5. Bu oranlara rağmen havalimanı ve uçak içindeki duty free ürünlerinin şehir merkezindeki mağazaya göre ucuz olmasının sebebi ise vergilerin olmaması. Türkiye’de yolcu başına düşen uçak içi duty free geliri takriben 3.5-4 Euro. Bu oranlar elbette havayollarına göre değişiyor. THY duty free hizmeti verdiğinde yolcu başı oranı çok daha yukarılardaydı. İrlanda Shannon Havaalanı, 1948’de açılan ilk free shop mağazasına ev sahipliği yapmakla tarihe geçmiştir. Sigara tiryakilerinin uğrak noktası olan bu free shop’lar, artık başta içki, parfüm olmak üzere her türlü ürünün satıldığı noktalara dönüştü. Ülkesine göre havalimanlarındaki fiyatlar küçük farklılıklar gösterse bile küreselleşen dünyada duty free mağazalarının fiyatları ve ürün çeşitliliği birbirine yaklaştı.

Hükümetler tarafından uygulanan katma değer vergisi İsveç’te yüzde 25, Portekiz’de yüzde 23, İngiltere’de yüzde 20. Vergilerin böyle yüksek olduğu ülkelere yolculuk yapıyorsanız, havaalanında ucuza alışveriş yapabilirsiniz. Heathrow Havaalanı’ndaki duty free mağazaları, dünyanın en başarılı yüksek indirimli alışveriş noktası olarak öne çıkıyor. Ülke içindeki mağaza fiyatlarıyla kıyaslandığında, havaalanındaki free shop’ta yüzde 20 ile yüzde 50 tasarruf yapabilmeniz mümkün. Her bir ürün için havaalanlarındaki ve şehirdeki dükkân fiyatlarını hesaplayan şirketler de var. Mesela bu fark Hong Kong’da yüzde 0, Singapur’da yüzde 7, Birleşik Arap Emirlikleri’nde yüzde 4-5 arasında değişiyor. Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de duty free mağazalarında Gümrük Müsteşarlığı’nın mevzuatları doğrultusuna limitli satış uygulanıyor. Yurtdışından Türkiye’ye gelen bir yolcu, 3 karton sigara, 100 adet sigarillo, 50 adet puro, 2 litre alkollü içecek, 2 kg çikolata ya da şeker, 600 ml parfüm alabiliyor. Gidişlerde ise bu oran 3 katı şeklinde gerçekleşiyor.

Yukarı