TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Putin’in jeopolitik aracı olarak doğalgaz

Rusya’nın petrol, doğalgaz ve kömür ihracatına bağımlı olduğuna yönelik yorumlar henüz Ukrayna’daki sıcak gelişmeler yaşanmadan önce yapılıyor ve bugün yaşananların meydana gelmeyeceği düşünülüyordu. Ancak tablolar tamamıyla değişti. Rusya önceki gün Ukrayna’ya bedeli ödenmemiş doğalgaz vermeyeceğini açıkladı. Rus Gazprom tarafından yapılan açıklamada, Ukrayna’nın Naftogaz şirketine gaz satışı için ön ödeme sistemine geçildiği açıklandı. Ukrayna’nın ödemeleri geciktirmiş olması ve gaz borcunun yaklaşık 4.5 milyar dolara ulaşması sebebiyle bu kararın alındığı ifade edilince, Ukrayna üzerinden gaz alan ülkelerde alarmlar çalmaya başladı. Çünkü benzer durum 2006’da da yaşanmış, Ukrayna kesilen gazını, transit boru hattından çekince Rusya vanaları kapatmıştı. Şimdi aynı sahneyi bir kez daha yaşayacağız gibi...
Türkiye, batı hattı olarak isimlendirdiğimiz Ukrayna üzerinden, tükettiğimiz gazın yaklaşık yüzde 10 seviyesine tekabül eden miktarını alıyor. Uzun vadede bizim için de sıkıntılı durum söz konusu. Başka kanallardan gaz tedarik edilse bile gaz rakamlarının yukarı çıkmasına ciddi şekilde sebep olacaktır.
Öte yandan Rusya, Avrupa’ya enerji hammaddesi satmaya ne kadar mahkûm? Avrupa, Rus gazı olmadan ne kadar ayakta kalabilir? İhracat gelirinin yaklaşık yüzde 60’ını enerji hammaddesi (petrol, gaz ve kömür) ihracatından karşılayan Rusya, bu rakamın da büyük çoğunluğunu Avrupa’ya yaptığı satışlardan karşılıyor. Bu oran da yine yaklaşık yüzde 60 seviyelerinde. İki tarafın da birbirine mahkûm olma durumu söz konusu. Bu sebeple başta Almanya olmak üzere diğer Avrupa ülkeleri, Ukrayna meselesinde Rusya’ya açık tepki veremiyor.
Ayrıca Rusya bugünleri düşünerek, Rus gazının Avrupa’ya akmasına imkân sağlayacak Kuzey Akım gibi başka alternatif hatlar geliştirdi. Baltık Denizi’nin altından geçen bu hat direkt Almanya’ya ulaşıyor. Şu an hem tam kapasite çalışmıyor, hem de tam olarak hizmet vermeye başlamış değil. Ayrıca Beyaz Rusya ve Polonya üzerinden geçen Jamal Boru Hattı da bir başka alternatif olarak duruyor. Avrupa’nın en büyük ekonomisi Almanya,enerji ihtiyacının ortalama yüzde 40’ını temin ettiği Rusya’nın bir numaralı doğalgaz müşterisi. Genel anlamıyla enerjide kaynak çeşitliliğini uzun yıllar ihmal eden Avrupa’nın Rusya’ya olan ihtiyacı daha fazla. Putin hiç çekinmeden Ukrayna hattının da vanasını bir kez daha kapatabilir!
Çünkü geçmişte olduğu gibi Ukrayna, Rusya’nın transit gazından almayı (çalmayı) deneyecek, Rusya da gazı tamamen kesecektir. Ukrayna bu adıma 2 sebepten zorunlu. Birincisi enerji ihtiyacı, ikincisi ise Avrupa’nın dikkatini çekmek için.
Ancak Avrupa, enerji nakillerinde boru hattı yatırımlarını zamanında yapan Putin’in bu jeopolitik oyununda sessiz kalmadan başka çare bulamayacaktır. Ukrayna hattı tamamen devre dışı kalması halinde Balkan ülkeleri birinci derecede, Batı Avrupa ise ikinci derecede zarar görür. Türkiye’nin de bu hat sebebiyle sorun yaşacağı ortadadır.
Mevzu ortada. En pahalı gazı aldığımız İran ile yaşadığımız fiyat tartışması tahkimde. İkili görüşmeler en üst seviyede yapılmasına rağmen de İran, indirime yanaşmıyor. Aksine doğalgazda daha fazla kendine bağlayacak formüller öneriyor. “Daha fazla doğalgaz alın fiyatta indirim yapayım” teklifi İran’a ait. Kısa süre önce resmi bir ziyaret için Türkiye’de bulunan İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ile Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın müzakere ettiği en önemli hususlardan birisi buydu. Ama sonuç alınamadı.
Özetle; çevremizdeki sıcak gelişmeler (Irak, Ukrayna, Suriye) petrol ve doğalgazın fiyatını daha da yukarı çekiyor. Akdeniz’deki enerji kaynakları da bu tartışmalarda Türkiye’yi daha önemli hale getiriyor. Fakat Rusya’nın devreye gireceği bir tehlike daha var; Hazar Deniz’i enerji kaynakları ve bunların sevkıyat meselesi...

Yukarı