TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Doğalgaz ve TANAP projesinde Rusya çıkmazı

Enerji meselesi gün geçtikçe Türkiye’nin daha fazla gündemine taşıyacağı konu olmaya devam edecek. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın iki günlük Katar gezisinde 1.2 milyar metreküplük doğalgaz anlaşması imzalanmasına da bu çerçevede bakılmalı. Bir yandan kendi ihtiyaçlarımızı karşılamak, diğer taraftan iyi bir strateji planı yapabilirsek özellikle doğalgaz ticareti yapabiliriz. Henüz aldığımız gazları başka ülkelere satacak, re-export yapacak kontratlarımız yok. Halihazırda da gaz ihraç ettiğimiz tek ülke, küçük miktarlarda da olsa Yunanistan. Katar’dan bir nevi katarlarla (9 tankerle) gelecek sıvılaştırılmış gaz, kış aylarının yoğun talep olduğu günleri için ve fiyat dengelemesi için önemli. Ancak miktar olarak boru hatlarıyla gelenlerle kıyaslama şansımız yok. Sadece kaynak çeşitliliği anlamında Nijerya ve Cezayir’den aldığımız LNG ihtiyaçlarımızı dengeleyecek. Peki Türkiye doğalgaz tedarikinde hangi noktada. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) doğalgaz raporu, alt detayları okununca yeterince ipuçları veriyor.

KAYA GAZI FIYATLARI NE KADAR DEĞIŞTIRIR?
Amerika’nın önderliğinde konvansiyonel ve konvansiyonel olmayan yöntemlerle üretilebilecek ispatlanmış doğalgaz rezervlerindeki artış, hem küresel doğalgaz talebini karşılayabileceğini hem de fiyat rekabeti getireceğini gösteriyor. Bu sebeple hem gelenekçi olup boru hatlarına yatırım yapmalıyız, hem yenilikçi düşünüp kaya gazının piyasaları nasıl etkileyebileceğini iyi hesap etmeliyiz. Aksi halde 10 yıldır İran ile yaşadığımız pahalı doğalgaz girdaplarının yenilerine yakalanma riskleri söz konusu.

Doğalgaz kullanımının tüketim hızına global ölçekte baktığımızda, son 10 yıllık dönemde yıllık ortalama % 2.7’lik bir artışla petrol ve nükleer enerji kullanımından daha hızlı, kömür ve yenilenebilir kaynaklara göre daha yavaş bir şekilde yayıldığını görebiliriz. Fakat bu tablo Türkiye için pek bir anlam ifade etmiyor. Son yıllarda yerli kömürü görmemezlikten geldik, ithal gaz ile elektrik üretiminin de önünü açtık ve bizdeki büyüme hızı liderlik makamına ulaştı.

Ekonomi hız kesince gaz tüketimi düştü
Son yıllarda ekonominin beklenen hızda büyümemesinin aslında olumlu yanları da var. Mesela, 2013 için doğalgaz tüketim miktarı 47 milyar 600 milyon m3 olarak düşünülüyordu. Ama 45 milyar 918 milyon m3 olarak gerçekleşti. Ekonomi tarafındaki büyüme hızı böylece hem Türkiye’nin gelecek yıllar adına enerjide kaynak çeşitliliğini hızlandırmasına fırsat verdi hem özellikle elektrik talebinin karşılanmasında yatırımcılara da zaman tanımış oldu. Aksi halde elektrik krizi büyüyen ekonomiyle birlikte kapımızı çalacaktı. 2013 rakamlarıyla, Rusya’dan 26 milyar m3 doğalgaz almışız. Almanya’dan sonra Rusya’dan en fazla doğalgaz alan ülkeyiz. Ama Rusya’ya ihracatımız Almanya’ya hiçbir zaman yaklaşmadı. Çünkü Rusya beklediğimiz ilgiyi göstermedi. Şimdi Ukrayna krizi bir fırsat. Ancak Rusya ile ithalat/ihracat dengesinin daha önceden neden kurulamadığını sorgulamamız gerekmez mi?

RUSYA TANAP’A HAZAR’DA SIKINTI ÇIKARACAK!
Yine geçen 10 yıllık dönemde Türkiye doğalgazda transit ülke olmak için gayret gösterdi, ama Avrupa Birliği (AB) yanlış politikaları ve kararsızlığı nedeniyle başarılı olamadı. Başta Ukrayna krizi olmak üzere çeşitli gelişmeler Avrupa’nın gaz tedarikinde zor bir gelecekle karşı karşıya kaldığını gösteriyor. TANAP için bu durum fırsat olabilir mi? İsrail ve Kıbrıs doğalgazları TANAP için ne anlama geliyor? Rusya Hazar geçişli Türkmen doğalgazı için ne düşünüyor? Hazar Denizi’nin statü sorunu, TANAP’ı doldurmak ve Avrupa’ya gaz satmak için yeni bir kavganın fişeğini yakabilir mi? Zira Rus yetkililer ısrarla Hazar doğalgaz rezervlerinin planlanan TANAP kapasitesi için yeterli olmayacağını ileri sürüyor ve Türkmen gazının bu hattan taşınacağına işaret ediyorlar. Bu kadarla sınırlı değil tabii. Onları ilgilendiren Türkmen doğalgazının Hazar’dan nasıl geçeceği noktasında. Buna “Geçirmek istemiyorlar” demek doğru olacaktır. Enerji Bakanlığı ve Azerbaycanlı yetkililer bu konuda ne düşünüyor? Bir yol haritası var mı?

Yukarı