TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Doğalgazda İran’la aynı tas aynı sauna...

 

Türkiye-İran ilişkileri son dönemde hamam havasından, sauna atmosferine terfi ettiği için affınıza sığınarak, bu başlığın altını dolduracak tespitler yapacağım. Özellikle İran’dan aldığımız doğalgazın fiyatı halihazırda Rus gazından yaklaşık % 25 pahalı olmasına ve takriben 10 yıldır da Tahkim’de olmasına rağmen bir netice alamıyoruz. Nedenleri çok, ama İran’ı tanıyamamak en önemlisi.

Petrole endeksli formülle belirlenen doğalgaz fiyatları, petrolün varil fiyatı aşağı inince gaz tarafında değişimler oldu. Ancak doların tüm para birimleri ve hassaten TL karşısındaki durumu (1 USD’nin 1.80 TL’den 2.60 TL’ye çıkmış olması) petroldeki indirimin etkisini azalttı. 2014’te yaklaşık olarak İran gazı 495, Rus gazı 415, Azeri gazı 350 dolar seviyesindeyken, 2015’in ilk aylarında İran gazı 431, Rus gazı 370, Azeri gazı 295 dolara kadar geriledi. Ancak her halükârda Azerbaycan gazına yakın fiyatlarda olması beklenen İran’ın Türkiye’ye sattığı yüksek doğalgaz rakamları değişmedi. Bundan sonra değişir mi? Ziyaretler değil, mahkeme belirleyecek.

İran tüm unsurlarını kullanarak ve Batı’nın stratejik desteğini de arkasına alarak bölgenin patronluğuna oynadığından mecburen gazda yeni fiyatlandırma için Tahkim’in neticesini bekleyeceğiz.

Bu ziyaretin bizatihi kendisi değerli, böylesine bir atmosferde yapılmış olması önemlidir.

YEREL PARAYLA TİCARET NEDEN OLMUYOR?

İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ziyaret esnasında ne kadar sıcak ve samimi görünmeye çalışmış olsa da iki ülke ilişkilerindeki gergin ve sıkıntılı havayı gideremedi. Bundan sonra İran-Türkiye ilişkileri nasıl gelişecek sadece bizlerin değil tüm dünyanın gündeminde olacak. Ama şunu biliyoruz ki, Türkiye hem Rusya hem de İran ile kendi para birimleriyle ticaret yapmayı, döviz etkisinden kurtulmayı istiyor. Fakat her iki ülke nazarında da dış ticarette açık veren tarafın Türkiye olması, kendi paralarımızla ticaretin önündeki en büyük engel olarak görülüyor. Zira Rusya ve İran’dan aldığımız doğalgaz parasına tekabül edecek kadar bile bu ülkelere ihracat yapamıyoruz. Galiba İran ile yeni gelişmelerden sonra yerel parayla ticaret yapma ihtimali daha da zayıflayacak.

İRAN ADIM ATMIYORSA BU PROJELER NEDEN VAR?

Türkiye, İran’dan aldığı astronomik doğalgaz fiyatından şikâyet etmesine, konuyu uluslararası mahkemelere taşımasına rağmen netice alamıyor. Öte yandan İran ile yeni enerji nakil hatları için anlaşmalara imza atıyor, İran da daha fazla gaz satabilmek için her fırsatı değerlendiriyor. Peki, Türkiye neden böyle davranıyor?

Kasım 2008’de iki ülke enerji bakanları arasında imzalanan ve rafta bekleyen İran-Türkiye- Avrupa Doğalgaz Boru Hattı Projesi (ITE) var. Bu projeyle İran ve Türkmenistan kaynaklı doğalgazın Türkiye üzerinden Avrupa pazarlarına ulaştırılması planlanıyordu. Türkiye, İran doğalgazının Türkiye üzerinden transit geçişi için İran’a “Evet” derken, İran, Türkmen gazının bu hatta katılmasına “Evet” demediği için proje ilerleyemedi. Ama bu anlaşmaya imza atılırken bile, yeni gaz alımının detayları gündeme gelmemiş, pazarlık yapılmamış olduğunu öğrendim.

Erdoğan’ın daha önce başbakan olarak İran’a yaptığı ziyaretlerin de birinci gündem maddesi doğalgazda indirim talebi olmuştu ve netice alamamıştı. Bu defa Cumhurbaşkanı Erdoğan olarak, “En pahalı doğalgazı İran’dan alıyoruz” ifadesiyle şikâyetini tekrar etti. Ama İranlılar yine aldırmadı. Artık şikâyet faslını da geçip, ‘aynı tas, aynı hamam’ döngüsünün kırılabilmesi için daha fazla diplomasiye değer verilmeli...

Yukarı