TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

KKTC’ye 50 yıllık can suyu

 

VANASI 29 EKİM'DE AÇILIYOR

Mersin’de yer alan Alaköprü Barajı’ndaki suyu KKTC’ye ulaştıracak olan “asrın projesi”nde son boru törenle birleştirildi. Tamamı 1.6 milyar liraya mal olacak proje çerçevesinde yavru vatana bu ayın sonunda test su akışı başlayacak. 29 Ekim’de ise vana açılmış olacak. Proje ile KKTC, 50 yıl boyunca susuzluk çekmeyecek.

Uzun yıllardır çeşitli projelerle gündeme gelen, ancak yapımının zorluğu sebebiyle ertelenen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne (KKTC) Türkiye’den su götürecek boru hattında son aşamaya gelindi. Proje bu ay sonu itibarıyla tamamen bitirilerek su basılması işlemine başlanacak. 29 Ekim’den itibaren de vana resmen açılmış olacak.

Mersin’deki Alaköprü Barajı’nda tutulan suyu KKTC’ye ulaştıracak ve “asrın projesi” olarak tanımlanan “KKTC Su Temin Projesi” hizmete girdiğinde, Türk mühendislerinin ve iş dünyasının başarısı olarak dünyada da anılmaya başlanacak. Hatta bu alanda Türkiye’nin dünya genelinde bu tarz işler için davet alabileceği de söylenebilir.

Dünyada ilk kez deniz altından askılı boru sistemiyle Mersin’den KKTC’ye su sevk edilecek 66.5 kilometrelik hattın, 500 metre uzunluğunda ve 1.6 metre çapındaki son borusu da dün denizde, projeyi hayata geçiren gemilerde yapılan bir törenle eklendi. Projenin son etabına Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu, KKTC Tarım, Doğal Kaynaklar ve Gıda Bakanı Önder Sennaroğlu, DSİ Genel Müdürü Ali Rıza Diniz ve çeşitli kurumların yetkilileri katıldı.

 

‘VEYSEL HOCA, UNUTTUNUZ MU?’

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İstanbul Belediye başkanı, kendisinin de İSKİ başkanı olduğu dönemde KKTC’ye su getirme projesinin gündeme geldiğine dikkat çeken Eroğlu, “O dönemde Adalar’a su getirme projesini gerçekleştirdik. Daha sonra ‘Kıbrıs’a da su getirin’ denildi. ‘Yetki bizde olsa getiririz’ demiştik. Hükümete geldiğimizde 2005 yılında Cumhurbaşkanımız ‘Veysel Hoca Kıbrıs’ı unuttunuz mu?’ diye sordu. Böylece projeye başladık. Bu projenin mimarı Cumhurbaşkanı’mızdır” ifadesini kullandı. Eroğlu projenin zorluğunu ise şu cümlelerle anlattı: “Kolay zannediyorduk. Adalar’a su götürürken denizin tabanına boruları döşeyerek gittik. Fakat burada bin 439 metre derinlik vardı. Çözümü ararken aklımıza boruları askıda götürmek fikri geldi. Zor bir işti ama başardık.’

 

50 YIL YETECEK SU

DSİ Genel Müdürü Ali Rıza Diniz proje kapsamında bugüne kadar Mersin Alaköprü Barajı, KKTC Geçitköy Barajı, 24 kilometrelik Türkiye tarafı kara yapıları, 3.7 kilometrelik KKTC tarafı kara yapıları, 67 kilometrelik Geçitköy Terfi İstasyonu- Arıtma Tesisi-Lefkoşa arasındaki isale hattı işlerinin bitirildiğini söyledi.

Alaköprü Barajı’ndan alınacak yıllık 75 milyon metreküp su, 106 kilometrelik (Türkiye tarafı 23 kilometre, deniz geçişi 80 kilometre, KKTC tarafı 3 kilometre) boru hattıyla KKTC’deki Geçitköy Barajı’na aktarılacak. Türkiye’den KKTC’ye kadar hiç pompa istasyonuna ihtiyaç duyulmadan ve enerji harcanmadan cazibeyle gidecek su, KKTC’de karadan baraja pompalanması için istasyona ihtiyaç duyacak.

Suyun yaklaşık 38 milyon metreküpünün içme, 37 milyon metreküpünün ise sulama amaçlı kullanılması planlanıyor. Her iki alan dikkate alındığında KKTC’nin 50 yıllık su ihtiyacının giderilmiş olacağı düşünülüyor. Hatta ihtiyaç halinde gerek Türkiye’de barajın kapasitesi ve gerekse proje tekniğindeki başarı sebebiyle ikinci boru hattı rahatlıkla döşenebilecek.

 

 

DENİZİN 250 METRE ALTINDA

Deniz tabanına indirilen her biri 220 ton ağırlığında 133 adet ankraj bloku, boruların askıda güvenli kalmasını sağlayacak. Borular ankraj bloklarına bu projeye özel olarak tasarlanan, 50 yıl garantili halatlar ve şamandıralarla bağlandı. Proje için gemilerde ve sahada, farklı ülkelerden 500 kişilik personel çalıştı. Projenin yıllardır hayata geçirilememesinin en önemli sebeplerinden biri, deniz dibindeki basınç düzeyinin borularla su aktarımını imkânsız yapmasıydı. Bu sebeple dünyada da ilk olan özel bir askı tekniği geliştirildi. Böylece 80 kilometrelik deniz geçişi boru hattıyla ve denizin dibinden değil deniz yüzeyinden 250 metre derinlikte kurulan askılarla yapıldı. Proje için toplam 80 bin 655 metre boru, 132 şamandıra üretildi. Projede, Fırat Plastik tarafından üretilen, her biri yekpare 500 metre uzunluğunda, 1.6 metre çapında yüksek yoğunluklu polietilen boru (HDPE) kullanıldı.

 

 

KKTC’DE SUYU KİM YÖNETECEK?

Türkiye ile KKTC arasında yapılan görüşmelerde yavru vatana ulaştırılacak suyun nasıl bir yöntemle evlerde ve tarımda kullanılacağı henüz netleştirilmedi. Bakan Eroğlu, adada suyun verimli kullanılması için kendilerinin bu tarafta da sorumluluklar üstlendiklerini belirterek yöntem için müzakerelerin devam ettiğini söyledi. Bir yandan suyun nasıl yönetileceğine dair görüşmeler devam ederken, diğer taraftan da KKTC İçme Suyu Arıtma Tesisi ile Girne, Gazimağusa ve Dipkarpaz bölgeleri içme suyu isale hatlarının yapımına devam edilecek. Yıl sonu itibarıyla proje tam anlamıyla bitmiş ve KKTC’ye hizmet vermeye başlamış olacak.

 

 

1.6 MİLYAR LİRAYA MAL OLAN ZORLU PROJE

Yer teslimi 6 Temmuz 2012’de yapılarak 48 ayda bitirilmesi planlanan proje, dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın isteği üzerine öne çekilerek hizmete girme tarihi 7 Mart 2014 olarak açıklanmıştı. Ancak projenin zorluğu, denizin zaman zaman çalışmaları aksatması, hatta bu sebeple 3 borunun hasar görmesi nedeniyle hizmete giriş tarihi Ağustos 2015’e kaldı. Projenin maliyeti, Mart 2012’de 630 milyon lira ve dönemin kuruyla 350 milyon dolar olarak açıklanmıştı. Dün projenin toplam maliyetinin 1.6 milyar lirayı bulduğu ifade edildi. KKTC’ye gidecek olan su miktarı yılda 75 milyon metreküp olacak. Zaman içinde içme suyu ihtiyacının artması halinde de yeni bir proje geliştirilmesi gündeme gelecek.

 

Yukarı