TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Maliyet tabanlı elektrik tarifesine geçiş!

 

Enerji sektörü önümüzdeki 5 yıllık tarife dönemine geçişte yaşanacak değişimleri tartışıyor. Kamuoyuna elektriğe zam olarak yansıyacak düzenlemeler, aslında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) 1 Ocak 2016 itibarıyla Türkiye’nin enerji sektörüne çekidüzen verme adımı olarak da görülebilir.

Elektriğin yatırım, dağıtım ve üretim tarafında yer alan Limak Holding Yönetim Kurulu Başkanı ve Elektrik Dağıtıcıları Derneği Başkanı Nihat Özdemir ile sohbet ederken konunun iki tarafını da sordum. Birincisi; zam neden gerekli? İkincisi ise enerji sektöründe dengelerin neden değiştiği hususu oldu.

Yaklaşık olarak 1.5 yıldır elektriğe zam yapılmamış olması ve daha öncesinden de fiyatların baskılanmasının, 30 senelik dağıtım sistemlerinin yenilenme ihtiyacının zammı gerektirdiğini söyleyen Özdemir, aynı zamanda üretim tarafına el atılması gerektiğini de şu sözlerle ifade etti:

“Eğer üretim tarafındaki bu fiyatlar düzenlenmez ise 2017’den sonra elektrikte sıkıntılar olacaktır. Şu an itibarıyla elektrik üretiminde tek ümit, özel sektörün yapacağı yatırımlar; ancak bu fiyatlar normal finanse edilebilir hale getirilmezse kimse yatırım yapamaz. Dolayısıyla piyasanın düzenlenmesi, makul ve mantıklı bir şekilde yatırım yapılabilir hale getirilmesi lazım. Yeni Enerji Bakanı Berat Albayrak ve EPDK yetkilileri de konunun ciddiyetini biliyorlar.”

Üretim tarafındaki sorun, santralların elektrik üretim fiyatlarının maliyetleri karşılamaması. Türkiye’nin kurulu gücü 2015’te 74 bin megavata ulaştı. Emre amade santral gücümüz ise 40-44 bin aralığında. Dolayısıyla bir yanda yeni santral yatırımlarıyla 5 bin civarında emre amade santral fazlalığı varken, diğer tarafta toptan piyasada düşen elektrik fiyatları söz konusu.

Özelleştirilen, çeşitli modellerle hayata geçirilenler ve kamunun elindeki her türlü amortismanı ödenmiş santrallırın rekabetine de baktığımızda bu çarkın bu şekilde dönmesinin zor olduğu ortaya çıkıyor. ELDER Başkanı Özdemir, Elektrik Üretim AŞ’nin (EÜAŞ) verimsiz çalışan doğalgaz çevrim santrallarının üretim tarafında tabloyu bozduğunu ve mutlaka devreden çıkarılmaları gerektiğini ifade ediyor.

Özelleştirilen santrallara talip olanlar ve yeniden santral kurmak üzere yola çıkanlar, elektriğin kilovatsaatini ortalama 6-7 sent olarak dikkate almışlardı. Birçok banka da bu santralların kredilendirmesini yaklaşık 7 sent olarak hesap etmişti. Doların 2 TL seviyelerinde olduğu günlerde, elektriğe olan ihtiyacın da belli bir ivmeyle artacağını varsayan enerji sektörü, şimdi ümitsiz bir durumla karşı karşıya. 2017’lerde elektrik sıkıntısı yaşanmaması için yapılacak yatırımların finanse edilebilir hale getirilmesi gerekiyor.

Elektriğin kilovatsaati Enerji Piyasaları İşletme AŞ’nin çatısı altında 4-5 sentlerde karşılık buluyor. Piyasaya kimin, hangi rakamlarla elektrik satacağı da elektrik borsasında belirleniyor. Ve burada da ağırlıkla kamunun kontrolünde olan ve üzerlerinde fazla maliyet yükü olmayan santrallar, paçal ortalamayla en düşük fiyattan talebi karşılıyor. Üzerine bir de alım garantisi olan hidroelektrik, rüzgâr vs. gibi yenilenebilir santrallar eklendiğinde geriye kalan santrallar 4-5 sentlik rakamlara inemedikleri için devre dışı kalıyorlar. Sektörde çarkların dönmesi, yatırımların yapılması ve mevcutların da heder olmaması için düzenlemeler zaruri görünüyor.

Enerji özelleştirmelerinin dövizle yapılması, hâlâ enerji hesaplarının döviz üzerinden yürüyor olması, ekonomik büyümemiz ile elektrik santrallarının hayata geçirilmesinde senkronizasyonun tam olarak yakalanamaması, elektrik üretiminde Türkiye şartları ve ülke kaynakları dikkate alınmadan lisans verilmesi gibi detaylar da günah hanesine yazılabilir.

Özetle, elektrik piyasasının maliyet tabanlı elektrik tarifesine geçmesi artık bir gereklilik. Tüketici tarafına yansıyacak zam oranlarını da 2016-2020 dağıtım şirketlerinin tarifeleri ve yatırımları için yapılacak düzenlemeler belirleyecek. Enerji Bakanlığı ve EPDK’nın yılda 3.2 milyar TL yatırım öngörmesi vatandaşa yıllık % 2 zam olarak yansıyacak gibi görünüyor. Bu düzenlemelerin ilk adımında ise % 8-10 arasında bir elektrik zammı bekleniyor.

 

Yukarı