TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

İran ne kadar abartılıyor?


Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de İran rüzgârı esmeye başladı. Ama İran öyle bir köpürtülüyor ki, bir yıla varmaz bu ülkeyle iş yapanların garip hikâyelerini duymaya başlarız. Fırsatlar ülkesi olduğuna, her yerden paranın fışkırmaya başladığı ve bunun gidecek artacağına dair beklentiler, “Aç tavuk kendini darı ambarında sanır” misali bizim iş dünyasının hayal âleminde gezenlerin azığı olmuş durumda. Üzerine bir de Türkiye’de yaşayıp demokrasi cenneti İran’a güzellemeler yapanları ekleyince, uyarmaya hacet bile kalmıyor. Tehlike bağıra bağıra geliyor.

Evet, İran yolcuları için önemli çağrılar yapılması gerekiyor. Bunu da iş dünyamızın örgütlüleri, sivil ve yarı resmi kurumları yapmalı. Bazı noktalarda devletimizin İran’la iş yapmış olan ilgili kurumları devrede olmalı. Mesela 10 yılı aşkın bir süredir İran’la tahkimde olan ve hâlâ en pahalı doğalgazı buradan alan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı uhdesindeki Boru Hatlarıyla Taşıma AŞ’nin (BOTAŞ) tecrübeleri önemli.

Çünkü yıllar önce (1996) İran’dan “Müslüman kardeş” şemsiyesi altında, çok detaylı anlaşmalar yapılmadan gaz almaya başlamış olmamızın bedelini uzun süredir İran, Türkiye’ye ödetiyor. Gerek doğalgazın fiyatlandırılması gerekse bu ticaret sebebiyle İran’ın da ülkemizden mal alarak iki ülke arasında dış ticaret dengesinin oluşması için sıkı bir anlaşmanın olmaması asıl mesele.

İran’ın nükleer programıyla ilgili Birleşmiş Milletler’in daimi üyesi 5 ülke ve Almanya (P5+1) arasında yapılan müzakereler sonrası bu ülke üzerindeki ambargolar kalktı. Ardından Avrupa Birliği’nin İran petrolünü alması üzerindeki engeller ile İran’ın ticaret ve bankacılık sektörlerine getirilen sınırlamalar kalktı. Ama Amerika’nın ilave kısıtlamalar getirerek kontrollü bir süreç başlattığının altını çizelim.

ÇİN-İRAN-RUSYA ÜÇGENİ  

Rusya ile İran ilişkilerinin, siyasi belirleyiciliğinin yanı sıra ekonomik anlamda bölgemize nasıl etki edeceğini zaman gösterecek. Fakat İran ile Çin’in, siyasi ve ekonomik ilişkilerini güçlendirme kararı çerçevesinde ticaret hacimlerini 10 yılda 600 milyar dolara çıkarma hedefi biraz abartılı görünüyor.

Çin Cumhurbaşkanı Şi Jinping’in Tahran’ı ziyaret eden ilk lider olması, Putin’in İran ilgisi bölgemizde farklı bir ittifakın ilk adımı gibi görünse bile Batı ile ilişkilerin ne düzeyde olacağına dair ciddi belirsizlikler var. Sadece Airbus ve Boeing’den uçak siparişleriyle olacak gibi değil.

Asıl merak edilen, bu gelişmelerin Türkiye’ye nasıl bir etkisi olacağı noktasında. Türkiye- İran ilişkileri ambargoların kalkışıyla ivme kazanacaktır, fakat bunun nasıl olacağını zaman gösterecek. Türkiye ile İran arasındaki dış ticaret hacminin 2012 yılında 22 milyar dolar iken, 2013’te 14.6 milyar dolara, 2014’te de 13.7 milyar dolara gerilemesini sadece ambargolar kapsamında okumak doğru olmaz.

TÜRKİYE-İRAN REKABETİ NASIL YÖNETİLECEK?

İran ile yapılacak doğalgaz ve petrol anlaşmalarında daha önceki hatalara düşülmeden, dış ticaret dengesinde Türkiye’nin menfaatlerini koruyacak şekilde hareket edilmesi gerekiyor. Aksi halde İran bize doğalgaz ve petrol satar, o parayla da başka ülkelerle ilişkilerini geliştirip iş yapmaya devam eder. Ya da verimli alanlarda başka ülkeler, geriye kalan sahalarda ise Türk iş dünyası iş yapmaya çalışır. Bir nevi ana üstlenici değil, taşeronluğa talim edebiliriz. Böylece iki ülke arasındaki dış ticaret hacmi de ülkemizin aleyhine gelişir.

İran ambargosunun kalkmasının beklenenin aksine ters etkisi de olabilir. İran’ın bölgede çok daha güçlü bir oyuncu haline gelmesinin siyasi ve ekonomik etkilerini en fazla hissedecek olan ilk ülkelerden birisi Türkiye olacaktır. İran enerji kaynaklarının, Türkiye üzerinden Avrupa pazarına ulaştırması için epeydir iki ülke arasında çalışmalar yapılıyordu. Hatta yürürlüğe giremeyen anlaşmalar da yapıldı. Ancak Türkiye’nin sadece transit geçişe odaklanmaması gerekiyor. Her zaman kontrolün kendisinde bulunacağı bir enerji merkezi olabilmesi için yapılanması lazım ki, kaçınılmaz İran-Türkiye rekabetinde ağırlığımız olabilsin...

Yukarı