TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Doğalgazda zam/indirim tartışması neden yaşanıyor?


Kış gelince, kritik konulardan birisi de doğalgaz oluyor. Özellikle tüketim artınca, faturalar şişiyor ve vatandaş başlıyor “Ne kadar kullandım ve niçin bu kadar para ödüyorum” hesabını yapmaya. Doğalgazdaki klasik fiyatları tartışma konusu bu kış da küresel piyasalarda petrol fiyatlarının inanılmaz hız ve oranlarda aşağıya düşmesi sebebiyle tekrar gündemde. Önceki yıllar hükümet, doğalgaz ve elektrik fiyatlarını sübvanse ettiği için sektör tarafı zam tartışmalarını, fiyat artışlarını gündeme getirirdi. Fakat bu defa doğalgazda indirim tartışması var ve talep de vatandaştan geliyor. Doğalgaz piyasasında liberalleşme sorunları ve petrol piyasasında olduğu gibi maliyet bazlı uygulamaya geçilmemesi sebebiyle bu tartışmaları yaşıyoruz. Bu model devam ettiği takdirde, her kış bu konular gündeme gelecektir.

NTV’de yayına katılan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak’a yöneltilen sorulardan birisi de “Doğalgazda indirim olacak mı?” sorusuymuş. Halbuki Albayrak, enerjiyi ve bu konuları bilen birine konuk olsaydı, soru farklı sorulur, daha kuşatıcı, vatandaşın da sektörün de merakını gideren cevap alınırdı. Bakana sorulan soru şu: “Doğalgaza zam var mı? Bu soru, Türkiye’de enerji bakanlarının kaderi.”

Bakan Albayrak’ın cevabı:

“Özellikle son 10 yılda enerji fiyatlarındaki artışa dayalı doğalgazda çok ciddi artışlar yaşadık. Buna mukabil Türkiye gaz fiyatlarının artışından dolayı ciddi bir maliyetle karşı karşıya kaldı. Uzun bir süre biz devlet olarak bu artışları, vatandaşlarımıza yansıtmama noktasında sübvanse ettik. Yeni dönemde enerji fiyatlarında bir düşme görüyoruz. Bu noktada bir zamdan ziyade bu düşmeye dayalı kısa bir dönem içinde bu düşüşü indirim olarak yansıtmak için çalışmaya başladık.”

Cevaptan anladığım kadarıyla yakın zaman diliminde indirim söz konusu değil. Bu kışı bu rakamlarla geçiririz. Petrol fiyatlarının seyri belli olur. Kamu sübvanse kaynaklı zararlarını önemli oranda giderir ve yaza doğru yeni düzenlemeler yapılır. Ayrıca enerji bürokrasisi de yıllarca yapılan sübvansiyonlar sebebiyle oluşan zararı, düşen fiyatlarla gidermek istiyor. Bunun için de ciddi çalışmalar yaptıklarını biliyorum.

İkinci husus ise şu an Türkiye, doğalgaz aldığı ülkelere ödemelerini petrolün varilinin yaklaşık 56 dolara tekabül ettiği rakamlar üzerinden yapıyor. Vatandaşa gaz veren veya onların popülist yaklaşımlar sergilemesi için bastıranlar, halihazırdaki petrolün varilinin 28 dolara indiği şu anki fiyatları baz alıyorlar. Halbuki doğalgaz aldığımız ülkelerle fiyat düzenlemesi, ortalama olarak son 6 ve 9 aylık dilimlerdeki petrol fiyatları dikkate alınarak yapılıyor. Bunların üzerine bir de 3 TL civarında seyreden doları eklediğimizde, inen ve çıkan detaylar tablosu yoruma bile hacet bırakmıyor.

Ancak doğalgaz ve elektrikte zam/ indirim veya fiyat ayarlamalarına topyekûn çözüm bulunması gerekiyor. Bunun olabilmesi için piyasaların liberalleştirilmesi ve maliyet bazlı düzenlemelere geçilmesi gerekir. “Zammı hızlı yapıp indirimi geciktiriyorlar” eleştirilerine muhatap olan petrol piyasası bu anlamda fena bir örnek sayılmaz. Fakat, öte taraftan da yıllardır doğalgaz ve elektriği sübvanse eden başta Boru Hatları ile Taşıma AŞ (BOTAŞ) olmak üzere diğer ilgili kurumların toparlanması ve gerekli acil yatırımları yapabilmeleri için biraz sabır gerekiyor.

Ayrıca halka yansıyan doğalgaz rakamlarında dağıtıcıların konumunu ve dağıtım sisteminin rakamlarını da dikkate almak şart. Tek başına “Petrol fiyatları indi, doğalgaz da inmeli” demekle olmuyor. Dağıtıcılar tarafını, onların yaptıkları lobi çalışmalarını, kâr marjlarını artırmak için başvurdukları yöntemleri de irdelemek icap ediyor.

Son söz: Bildiğim kadarıyla Enerji Bakanı Albayrak, önce sistemi düzenleyecek, sonra detaylara bakacak. Bu sebeple 2008’de gündeme gelen “maliyet bazlı fiyatlandırma mekanizması” gibi çalışmaları bir kenara not edin derim...

BU YAZIYA YORUM YAZ
 
29 Ocak 2016 Cuma, 11:53 Misafir nisanda indirim ekimde bindirim artık alay konusu oldular her sene aynı geyik.
Yukarı