TVRadyo
Güntay Şimşek
Güntay Şimşek

Rusya ile anlaşma bitti, iş bitmedi

Rusya'ya doğalgazda bağımlı olduğumuz, kontratlar üzerinde söz sahibi olmadığımız gibi argümanları kullananlar çoktu. Fakat gözden kaçan bir gerçeği göremiyorlardı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız, gayet rahat ve kendinden emin bir şekilde, "İndirim olmazsa Batı hattında süresi dolan kontratı iptal ederiz" derken bu adamı atacağından adım gibi emindim. Nedenleri de çok basit.
Çünkü Türkiye doğalgazda kaynak, güzergâh, ülke ve fiyat çeşitliliğini sağlamış, hatta öne çıkan bu yönleriyle de üçüncü ülkelere doğal gaz ihracatında güven veren bir noktaya ulaşmıştır. Bu tablo doğalgazı olan tüm komşu ülkeler için bir fırsattır. Azerbaycan, İran, Türkmenistan, Rusya, Irak ve diğer ülkeler için doğalgaza güveni artıran bir unsurdur. İhtiyacı olanlar içinde Nabucco gibi boru hattı altın fırsatlar sunmaktadır. Avrupa Birliği de bu gerçeğe geç uyanmıştır.
Bakan Yıldız, Rusya'nın indirim talepleriyle ilgili ayak sürümesi üzerine attığı adım bence yerindedir ve hatta önemlidir. Çünkü ilk etapta iptal edileceğine dair haberleri Rusya, "blöf" olarak yorumlamış, bir jest yapmayı düşünmemişti. Diğer taraftan Türkiye'nin doğalgaz kontratlarını özel sektöre devretme talebine de yine Rusya, devletlerarası anlaşmaları gerekçe göstererek "hayır" demişti. Enerji Bakanı bir taşla iki kuş vurup, iptal edilen 6 milyar metreküp doğalgaz kontratlarına özel sektör kapısını zorunlu olarak açmıştır. Hem de fiyat rekabetiyle birlikte. Dolayısıyla gelişmeler Türkiye'nin ve piyasanın lehinedir.
Böylece Rusya ile 1986 yılında yapılan ilk devletlerarası doğalgaz alımı anlaşması aralık ayında bitecek. İlk etapta konu Rus doğalgazının geneli olarak anlaşıldı, ama Batı hattında 8 milyar ve Mavi Akım'da 16 milyar metreküple Rus doğalgazı devlet eliyle Türkiye'ye gelmeye devam edecek.
Ayrıca unutmamak gerekir ki bu bir enerji oyunu ve tek başına fiyat indirimiyle bunlar yaşanmadı. İşin başka boyutları da var. Ayrıca İtalyanlar ile tahkime gidilmesi yüzünden Ruslar, onlara indirim yapmakta tereddüt etmedi. Çünkü Rusya gaz tedarikinde çok fazla tartışmaya düşmek istemiyor. Eğer doğalgaz tedariki tartışmalı hale gelirse birçok ülkenin yöneldiği doğalgaz dönüşümlü elektrik santralları da çıkmaza girecek demektir. Bunu en fazla doğalgaz rezervine sahip olan Rusya ister mi?
Ayrıca bu gelişmeler karşısında Türk kamuoyunun da "Yeni zam olur mu?" şeklinde endişeye kapılmaması gerekir. Son zamların bu gelişmelerle ilişkisi olmadığının altını çizerek, doğalgaz hususunda Türkiye'nin elinin güçlendiğini söyleyebilirim.

***

Gazprom'dan geri adım

Kontrat iptali sonrası Gazprom Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Gazprom Export Direktörü Alexander Medvedev'den bence geri adım anlamı taşıyan bir açıklama geldi. "Batı Hattı aracılığıyla tedarik edilen doğalgazın, Türkiye'deki ticari ve endüstriyel tüketiciler tarafından talep edildiğini gözlemliyoruz. Mevcut ve yeni alıcılara, özel sektör de dahil olmak üzere tedarik etmeye hazırız." Yani özel sektörle anlaşıp boru hattını boş yatırmayacaklar. Talep var, boru hattının kapasitesi var, doğalgaz satmaya hevesli bir kaynak da varsa, gaz akar yolunu bulur.

***

Tek millet iki devlet 'İsviçre Hukuku'nda mı buluşacak?

Doğalgazla ilgili bir tartışmalı durumu da Azerbaycan ile yaşıyoruz. Türkiye Şahdeniz II'den 16 milyar metreküp doğalgaz istiyor. 10 milyarı kendimize, 6 milyarı ise transit olacak. Nabucco hattı için de denebilir. Fakat iki kardeş ülke arasında, kardeşlik hukuku olmadığından, gelişemediğinden Türkiye "Türk Hukuku", Azerbaycan ise araya İngiliz nifakı sokulmasını isteyenler yüzünden "İngiliz Hukuku"nda diretiyordu. Üstelik bu ilişkilerde uluslararası tahkim devrede olmasına rağmen. Şu an üzerinde çalışılan ara çözüm ise "İsviçre Hukuku" ve Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev'in ekim sonunda Türkiye'ye yapacağı ziyarette karara bağlanması bekleniyor.

Yukarı