Analiz: Türk kanatlı sektörüne İran tehdidi
-
Ambargonun hafifletilmesiyle tavuk eti ihracatını yeniden gündemine alan İran'ın hedefi, yıllık ihracatı 100 bin tona çıkarmak. Peki bu, Türk tavukçuluk sektörü açısından ne anlama geliyor?
Batı'nın, İran'a yönelik ambargoyu, nükleer faaliyetlerini sınırlamayı kabul etmesi karşılığında hafifletmesi bölgesel ticaret potansiyeli açısından kritik önemde. Bu konu 2013 yılında enine boyuna çok konuşuldu.
Peki söz konusu gelişmelerle Türk kanatlı sektörünün ilgisi ne diyebilirsiniz..
İran'a yaptırımların gevşetilmesi özellikle bölgesel anlamda ticaret potansiyeli açısından kritik öneme sahip.
Söz konusu ticaret potansiyeline kanatlı ürünleri sektörü de dahil.
İran, 2011-2012 yılında 20 bin ton kümes hayvanı eti ihracatı gerçekleştirdi. Bunun büyük ve öncelikli kısmı Irak ve Pakistan pazarına yapıldı.
Ancak ABD ve Avrupa'nın yaptırımları sonucu hayvan yemi konusunda tedarik sıkıntısı yaşayan İran, 2012-2013 yılında kanatlı ürünleri ihracatını yasaklayarak iç piyasaya yöneldi.
Şimdi ise rüzgar tekrar tersine dönüyor.
Ambargoların hafifletilmesi ile birlikte gıda pazarında yeniden söz sahibi olmayı amaçlayan İran, 2013-2014 yılı döneminde kanatlı sektörü yatırımlarıyla üretimini artırmayı planlıyor.
İran Kanatlı Sektörü Ulusal Birliği'ne göre geçtiğimiz yıl 1 milyon ton kanatlı eti üreten ülkede hedef, üretimde ilk etapta yüzde 20 artış sağlamak. Üretimdeki artışa paralel olarak da yıllık 100 bin ton kümes hayvanı eti ihracatına ulaşmak.
Bu durum, İran'ın önceki yıllara göre ihracat kapasitesini 5 kat artırması anlamına geliyor.
Mart ayından itibaren ihracata ağırlık veren İran Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın açıklamalarına paralel İran'daki tavuk sektörü üreticileri de ihracat görüşmelerine başladıklarını doğruladı.
İşin özeti, düne kadar ithalatçı konumda olan ülke, ambargoların hafifletilmesiyle önce kendi kendine yeter duruma gelip sonra da ihracatçı pozisyona geçmeyi hedefliyor.
Öngörülere göre gelecek 5 yılda İran'ın, aralarında Türkiye'nin pazarları arasında bulunan bölgelere ciddi miktarda tavuk eti ihraç etmesi bekleniyor.
İşte bu nedenle İran'a yönelik ambargonun gevşetilmesi Türk kanatlı ürünleri sektörünü de yakından ilgilendiriyor.
- Türk kanatlı sektörü İran'ı kısa vadede potansiyel rakip olarak görmüyor -
Peki Türkiye'deki üreticiler bu gelişmeleri nasıl değerlendiriyor?
Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçıları Birliği (BESD-BİR) Başkanı Sait Koca, İran'ın kısa vadede ihracatçı konuma geleceğini düşünmediğini söylüyor.
İran'ın öncelikle kendi iç tüketimini artıracağını kaydeden Koca, “İran'ın üretiminde ciddi bir gerileme yaşandı. Üretimi bir zamanlar 1.3-1.4 milyon tonu bulan İran için 1 milyon ton tavuk eti üretimi çok düşük bir rakam. Önce bu rakamlara yeniden ulaşacak sonra ihracat yapacaktır” dedi.
İran'ın bir zamanlar dünyanın üretimde önde gelen ülkeler arasında yer aldığını hatırlatan Koca, bu durumun yeniden sağlanmasının zaman alacağı görüşünde.
Koca, İran'daki kanatlı sektörüne yönelik potansiyel üretim ve ihracat atağını şu sözlerle değerlendiriyor: “İran'ın kanatlı sektöründeki atağı bizi şöyle etkileyebilir... Belki hedeflediğimiz artışı yakalayamayız ama eksilme olmaz, bizim pazarımızdan pay alamaz.”
- İran ve Türkiye açısından en stratejik pazar Irak -
Türkiye ve İran kanatlı sektörü açısından Irak'ın önemli bir ihracat pazarı olduğunun altını çizen Koca, Irak'ın geçen yıl 700 bin ton tavuk eti ithalatı gerçekleştirdiğini belirterek, “Türkiye bunun 204 bin tonunu gerçekleştirdi. Irak'ta 500 bin tonluk bizim dışımızda bir pazar söz konusu. Irak pazarı bu yıl 800 bin tona çıkabilir” dedi.
İran'ın söz konusu pazara gerçek maliyetleriyle girmesi halinde Türkiye ile rekabet edemeyeceğini vurgulayan Koca, “Ama başka birşeyler olursa ona bir şey diyemem. Önceki yıllarda İran bizden çok ucuza mal verdi. İran ile Türkiye arasındaki fiyat farkı ton başına yaklaşık 250-300 dolardı. Burada bir şeyler oldu. İran'da ithalat özel izinle yapılıyor. Bir ülkenin 2 bin dolara ya da daha yükseğe mal ettiği ürünü daha ucuza ihraç etmesi beni düşündürdü” diye konuştu.
5 yıl öncesine kadar Türkiye'nin çok üzerinde üretime sahip olan İran'da büyük oranda deklare edilmeyen kuş gribi gibi hastalıkların da etkisiyle üretimin gerilediğini belirten Koca, ambargonun da etkisiyle maliyetlerin çok yükseldiğini söyledi.
- Türkiye 2013'te 650 milyon dolarlık tavuk eti ihracatı gerçekleştirdi -
Türk kanatlı sektöründe diğer kuruluşların yöneticileri de İran'ın Türk kanatlı sektörü açısından kısa vadede bir tehdit oluşturmadığı görüşünde. Türkiye'nin tavukçuluk sektörüne yönelik ithal girdi oranları %35'lerde iken İran'ın ithal girdi oranının yüzde 60'larda olduğunu belirten sektör yetkilileri, İran'ın 10-15 yıl gibi bir süre ihracat tarafında Türkiye'ye potansiyel rakip olamayacağı sadece reflekslerde bulunabileceği ve ihracat pazarında kısa süreli dalgalanmalar yaratabileceği görüşünde.
Bu arada Türkiye'de tavuk eti üretimine yönelik verileri de paylaşalım. TÜİK verilerine göre 2013 yılında 1.75 milyon ton tavuk eti üretimi gerçekleşirken, kanatlı eti ihracatı geçen yıl 396 bin ton ile 656 milyon dolara ulaştı. BESD-BİR'in 2014 projeksiyonu ise 495 bin ton ihracat ile 768 milyon dolar gelir sağlamak.
Bloomberg HT Editörü
İrfan Donat
idonat@bloomberght.com