Şimşek'in Bloomberg HT özel röportajı: Şok uzarsa ayrı araç setini değerlendiririz

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in Bloomberg HT Genel Yayın Yönetmeni Açıl Sezen'in sorularına verdiği yanıtlarda öne çıkan ifadeler şunlar oldu:

Savaşla yaşanan şok İkinci Dünya Savaşı sonrası yaşanan en büyük şok. Ateşkese varılması memnuniyet verici ama normalleşme en iyi ihtimalle aylar alacak. Küresel enflasyonun yükselmesi riskiyle karşı karşıyayız.

Finansal koşullar sıkılaşırken büyüme tahminlerinin aşağı yönlü risk taşıması risk iştahını azaltıyor. Risk iştahının azalması birçok gelişmekte olan ülkeden fon çıkışına neden oluyor.

1970'lerde yaşanan şoklardan çok daha büyük bir şok var. Yüksek enerki fiyatları gündem olmaya devam ederse küresel resesyon riski olabilir.

Önemli olan ateşkesin devamı ve bununla birlikte tedarik zincirlerinin yeniden inşasıdır.

Ateşkes bozulursa büyümede düşüş, enflasyonda yükseliş olur.

Gelişmekte olan ülkelerin makroekonomik temelleri aslında sağlam. Türkiye'de de bunu gördük. Türkiye'de risk fiyatlaması çarpıcı biçimde dün indi. Risk iştahının dönme ihtimali oldukça yüksek.

Savaşın süresi beklenenden uzun sürdü, yayılımı da öyle. Ama 45 günün altında kalması olumlu. Krizin etkisi yayılımına ve süresine bağlı.

Savaşın 1 ay sürebileceğini ana senaryo olarak düşünmüştük. Şokları yönetme kapasitesinde geçen yıl rüştümüzü ispat ettik.

Savaşın başladığı günün hemen ertesinde bütün ilgili birimleri topladım. Finansal İstikrar Komitesi toplantısı yaptık ve savaşın etkilerini sınırlamak için neler yapılması gerektiğini kararlaştırdık. Bu durumlarda piyasaların sağlıklı işlemesi önemli. Piyasaların sağlıklı işleyişini önceliklendirdik. Türkiye gelişmekte olan ülkelere kıyasla daha iyi performans sağladı. Savaşın içinde değiliz ama yakın bir bölgedeyiz. Buna rağmen etkileri sınırladık.

Bizim programımızın özü yaşam pahalılığı ile mücadeledir. Eşel mobil uygulaması bunun bir örneğidir. Eşel mobili uygulamaya koymasaydık, mazotun litresi 103 lira, benzinin litresi 76 lira olacaktı.

Şoklar daha uzun sürerse ayrı bir araç setiyle durumu değerlendireceğiz. Bu bir dışsal şok. Çekmecemizde bir tepki fonksiyonu var.

"Rezervlerde şu an bir sorun yok"

Rezerv uluslararası yükümlülüklerin yerine gelmesi ve şoklarda tampon görmesi için tutulur. Rezervlerde giriş ve çıkışlar tek yönlü olabiliyor, bunları yönetmeniz gerekiyor. Rezerv yönetimi TCMB'de. Orada arkadaşlar birçok dengeyi gözetmek zorunda.

Yaklaşık 162 milyar dolarlık bir rezervimiz var. Rezerv yeterliliğinde geçmişten daha iyiyiz, IMF'nin göstergesine yakınız. Rezervlerde şu an bir sorun yok, rezervlerimiz güçlü. Swap hariç net rezervde de artıdayız.

Dün fon akışında güçlü bir giriş başladı. Biz kısa vadeli girişleri cezalandırıyoruz. Merkez Bankamız bunları daha pahalı hale getirecek önlemler aldı.

Rezerv düşüşünün dörtte biri altın fiyatlarındaki düşüşten kaynaklandı. Şok çok daha büyük ama geçen seneye göre döviz talebi daha mütevazi. Eski rezerv seviyelerine çok hızlı şekilde geri geleceğiz. Hane halkının döviz talebi inanılmaz sınırlı oldu, altının düşmesiyle vatandaşların altın talebi oldu.

"Lirada gerçeklikten kopuk değer kaybı bilanço tahribatı yaratır"

Rekabet gücünde döviz kurun üzerinden olumsuz bir akım oluşmadı. Burada önemli olan bundan sonraki süreçte başka ülkelerle olan enflasyon farklarıdır. Türkiye'nin net UYP pozisyonuna bakarsanız 325 milyar dolar ekside. Dengelerde bağımsız lirada değer kaybı bilançoda ciddi bir tahribat yaratıyor.

Reel sektörün açık pozisyonu 200 milyar dolar civarında. Orada da gerçeklikten kopuk, 1 liralık değer kaybı 200 milyar TL etki yaratıyor.

Dış talebin ihracata etkisi döviz kuruna göre 11 kat daha etkili.

Sanayicinin rekabet gücü enerji fiyatlamasıyla artar. Bugün sanayinin kullandığı OECD ülkeleri bazında bakarsanız en ucuz doğalgaz ve elektrik fiyatlarından biri Türkiye'de. Ulaştırmada da öyle. Finansmanda da öyle. Biz ihracatçılarımıza Eximbank üzerinden piyasa maliyetinin neredeyse yarısına uygun maliyetli finansman sunuyoruz.

Geçici politikalar değil, kalıcı çözümler peşindeyiz. Emek yoğun sektörlerin zorluklarının farkındayız ama buna göre bu sektörlere destek veriyoruz. Kişi başına 4 bin 800 TL destek sağlıyoruz.

Katma değer zincirinde nerede olunduğu en kritik konu. Sanayicimize katma değer zincirinde yukarı çıkması için destekler veriyoruz. Bizim reel sektörle iletişimimiz iyi. En son İSO'da reel sektörle saatlerce toplantı yaptık.

Enflasyonda beklentilerde bir miktar bozulma görüyoruz. Enflasyon hedef aralığımız var. Konut arzının etkisiyle kira enflasyonunun gerilemesi, kural bazlı uygulamayla eğitim enflasyonunu gerilemesi, temel mallarda enflasyonun düşük seyretmesi, en önemli olan konu gıdada şokların yaşanmayacağı beklentisiyle yüzde 20'nin bir tık altındaki beklentimizi koruyoruz.

Büyüme beklentilerinde şokun etkisiyle bir miktar bozulma var. Cari dengede de önemli bir bozulma beklentimiz var. Bölgeyle enerji dışında, ticaret ve turizm ilişkimiz de var. Oradan elde ettiğimiz turizm geliri 7,8 milyar dolar.

"Enflasyonda beklentilerin abartılı olduğunu düşünüyoruz"

Biz tahminlerimizi piyasa gibi revize etmeyiz. Yeni bir OVP yayımlayalım diyemeyiz. Öyle bir ihtiyaç görmüyoruz. Eğer ateşkes sürer ve kalıcı barış sağlanırsa piyasadaki beklentilerin abartılı olduğu kanısındayız. 30'lara doğru giden beklentilerin enflasyonda abartılı olduğunu düşünüyoruz.

Savaşın etkisiyle turizmde oradan bir pay alabiliriz. Hürmüz Boğazı'ndan akışın kesilmesiyle birlikte bölgedeki en önemli tedarikçi biz olacağız.

Bizim için önemli olan programın genel hatlarını korumak, hedeflerde sapma olabilir, gerçekçi olalım ama hedeflere yakınsamasını sağlayacağız.

"Devlet bütçe üzerinden fedakarlık yaparken, fırsatçılık yapan da çok oluyor"

Vadeli fiyatlara bakarsanız petrol 80 dolarlar patikasına geri geldi. Bizim öngörümüz 65 dolar. Programda Eylül'ün başında kamuoyuyla paylaşımda bulunacağız. Devlet bütçe üzerinden fedakarlık yaparken, fırsatçılık yapan da çok oluyor.

Maliyet artışını sınırlamak için ciddi bir çaba içerisindeyiz. Ama gerçeklikten kopuk fiyatlama yapan şirketler var. Ticaret Bakanlığımız bu konuda iyi bir performans gösteriyor.

Bölgemizdeki entegrasyon menfaatimize ama fırsatçı değiliz. Biz böyle bir coğrafyada istikrar adası olarak öne çıkıyor. Türkiye önemli avantajlara sahip.

İstanbul Finans Merkezi'ndeki teşvikleri radikal olarak ele aldık, paylaşacağız. Kalıcı üretim için de firmalara radikal olarak ne yapabiliriz onlara bakıyoruz.

İhracatçı imalatçılara kurumlar vergisi indirimi için çalışıyoruz. Yurt dışından gelecek şirketlere cazip koşullar için de çalışıyoruz.

"Gündemimizde stopaj yok"

Herkesten kazandığı ölçüde vergi almaya devam edeceğiz. Program öncesinde KKM ya da diğer mevduat türlerinde vergi yoktu ya da sembolikti. Paradan para kazanandan vergi almaya devam edeceğiz. Gündemimizde stopaj yok, ne artırma ne de azaltma yönünde.

Zora düşen firmalarımız defterdarlıklara başvurusa zaten taksitlendirme yapıyoruz ama yapılandırma şeklinde bir vergi affı kesinlikle olmayacak.