"Gübre fiyatları 2028'e kadar yüksek kalabilir"

Küresel çatışmalar ve tedarik zinciri aksamaları tarım ve gıda pazarını yeniden şekillendirmeye devam ederken, gübre fiyatlarının 2028 yılına kadar İran savaşı öncesi seviyelerinin üzerinde kalması ve çiftçiler ile tarım perakendecileri üzerinde sürekli bir baskı oluşturması bekleniyor.

Fiyatlar savaşın başlangıcındaki tarihi zirvelerden gerilemiş olsa da yüksek gübre giderleri bir çok ülkede tarım sektörü için önemli bir engel olmaya devam ediyor.

CoBank'ın Bilgi Paylaşım Platformu'ndan yayımlanan yeni bir rapora göre, Orta Doğu'daki jeopolitik istikrarsızlık, kısıtlı hammadde arzı ve azalan fosfat bulunabilirliği, gübre maliyetlerinin tarım perakendecileri, tarım tedarik kooperatifleri ve çiftçiler için en az bir yıl daha ve muhtemelen 2028'e kadar yüksek kalmasına neden olacak.

CoBank'ın tarım tedariki ve biyoyakıt ekonomisti Jacqui Fatka, “Orta Doğu çatışmasının yarattığı domino etkisi, arz sıkıntısıyla birleşince, gübre fiyatlarını yükseltecek ve 2027 ve sonrasına kadar tedariki zorlaştıracaktır” öngörüsünde bulundu.

Çok sayıda fabrika hasarlı

Fatka'ya göre, bulunabilirlik ve uygun fiyatlılık endişeleri, talebin azalmasına ve ertelenmesine yol açarak fiyat görünümünü tahmin etmeyi giderek zorlaştırıyor. Fatka, piyasa toparlanmasının Orta Doğu'daki istikrara, düşük kükürt fiyatlarına ve küresel talep modellerindeki değişimlere bağlı olacağını düşünüyor.

Orta Doğu, uluslararası gübre pazarında büyük bir rol oynuyor. Yılda 60 milyon tondan fazla gübre ve hammadde tedarik ediyor ve bunun 45 milyon tonu Hürmüz Boğazı üzerinden sevk ediliyor. Özellikle, küresel olarak ticareti yapılan kükürtün yüzde 50'si ve küresel üre ihracatının yüzde 30'undan fazlası bu bölgeden kaynaklanıyor. Bu da söz konusu emtia türlerini tedarik kesintilerine karşı özellikle savunmasız hale getiriyor.

CoBank'ın raporuna göre, bölgedeki çatışmalar, gübre fabrikalarının kapanmasına ve onarımı için önemli zaman ve kaynak gerektirecek hasarlı tesislere yol açtı. Orta Doğu'daki yaklaşık 31 amonyak fabrikasının savaştan doğrudan etkilendiği veya tamamen kapandığı tahmin ediliyor.

Hindistan, Pakistan ve Bangladeş genelinde, hammadde kıtlığı nedeniyle 49 fabrikanın faaliyetleri kısıtlandı veya durduruldu. Bu arada, Rusya'daki en az 20 fabrika Ukrayna insansız hava aracı saldırılarından zarar gördü ve bu da küresel tedarik sorunlarını daha da kötüleştirdi.

Savaştan önce bile küresel fosfat arzının kısıtlı olduğuna dikkat çekilen raporda, artan kükürt ve amonyak maliyetlerinin üretimi daha da sınırlandırdığı kaydediliyor. Amonyak ve kükürt, fosfat üretiminde en büyük değişken maliyetli girdiler olarak gösterilirken, dünyanın en büyük 10 amonyak ihracatçısından üçü Hürmüz Boğazı'nın arka tarafında yer alıyor. En büyük fosfat gübre üreticisi ve ihracatçısı olan Çin, Ağustos ayına kadar fosfat ihracatını yasakladı ve yüksek kükürt fiyatları yasağın uzatılmasına yol açabilir.

ABD'den AB ülkelerine kadar bir çok ülkede çiftçiler, birkaç yıldır süregelen yüksek fiyatlara yanıt olarak besin yönetimi stratejilerini değiştiriyor. Gübre kullanımını keskin bir şekilde azaltmak yerine, birçoğu verimi korumak için toprak testine, değişken oranlı uygulama teknolojisine ve hassas besin yönetimine daha fazla ağırlık veriyor.

Raporda şu not dikkat çekiyor: "Yetersiz gübreleme, yüksek gübre fiyatlarından daha maliyetli olabilir. Bu nedenle birçok çiftçi azot uygulamalarını azaltmak yerine, son yıllarda fosfat ve potasyum seviyelerini yüzde 10-15 düşürdü."

Fatka, "Düşük veya hiç gübre kullanılmaması, verimin düşmeye başlamasından önce iki ila üç yıllık bir boşluk yaratıyor" yorumunu yaptı.

Beklendiği gibi gübre fiyatları sonbahar boyunca yüksek kalırsa, daha fazla çiftçi gübreleme işlemlerini ilkbahara erteleyebilir; bu da dar ekim dönemleri ve belirsiz talep nedeniyle perakendeciler için lojistik zorluklar yaratabilir.

Küresel gübreleme oranlarındaki düşüş, verimi bir miktar azaltabilir ve emtia fiyatlarını destekleyerek perakendecilerin stok endişelerini bir nebze olsun hafifletebilir.