İran: Hürmüz'ün açılması ABD'nin tutumuna bağlı

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Umman ile Hürmüz Boğazı'na ilişkin yürütülen müzakerelerin son aşamaya geldiğini belirterek, üzerinde uzlaşılan güzergâhın 2 ila 4 ay süreyle uygulanması öngörülen geçici bir rota olduğunu, Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasının ise ABD'nin tutumuna bağlı olacağını söyledi.

İran resmi haber ajansı IRNA'ya konuşan Garibabadi, Umman ile Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen görüşmeler sonucunda hazırlanan anlaşmanın son aşamaya yaklaştığını açıkladı.

Anlaşmanın Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması anlamına gelmediğini vurgulayan Garibabadi, "Hürmüz Boğazı üzerinden geçen yeni rota geçicidir ancak 2 ila 4 ay veya daha uzun süre geçerli olabilir. Umman ile anlaşmaya varıldıktan sonra ikinci aşamaya geçmek için yeni bir karara ihtiyacımız var" dedi.

"ABD ile hiçbir görüşme yapılmadı"

Garibabadi, ABD yönetiminin açıklamalarının aksine, görüşmelerin yalnızca İran ile Umman arasında yürütüldüğünü belirterek, "Hürmüz Boğazı'ndan geçiş konusundaki uzlaşıya İran ve Umman arasında, iki kıyı devleti olarak ulaşıldı; bu süre zarfında ABD ile hiçbir görüşme yapılmadı" ifadelerini kullandı.

İranlı yetkili, Umman ile varılan uzlaşı kapsamında Boğaz'da yeni bir geçiş güzergâhı oluşturulacağını belirterek, "Lark Adası yakınlarında kurulan kuzey güzergâhı ve Umman iç sularında bulunan güney güzergâhı, tamamen geçici güzergâhlar oldukları için kapatılacaktır. İran ve Umman arasında oluşturulan bu yeni anlaşma uygulama aşamasına geçerse, gemilerin geçişi için yeni güzergâh uygulanacaktır" dedi.

Garibabadi, Hürmüz Boğazı'nda etkin egemenlik sağlamak için gemilerin tamamen İran karasularından geçmesinin gerekli olmadığını belirterek, savaş öncesinde yaklaşık 60 yıl boyunca giriş ve çıkışların Umman karasularından gerçekleştiğini, buna rağmen İran'ın savaş döneminde Boğaz üzerinde etkin egemenlik kurduğunu savundu.

Yeni model kapsamında giriş ve çıkış koridorunun bazı bölümlerinin İran karasularından geçeceğini ifade eden Garibabadi, bunun ulusal güvenlik kaygıları ve ulusal çıkarların korunmasına dayanan yeni bir strateji olduğunu dile getirdi.

"ABD'den taahhütlerine geri dönmeye tamamen hazır olduğuna dair mesajlar aldık"

Garibabadi, Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasının ABD'nin atacağı adımlara bağlı olduğunu belirterek, "ABD'den İslamabad Mutabakatı'ndaki taahhütlerine geri dönmeye tamamen hazır olduğuna dair mesajlar aldık. Buna karşılık ikinci aşamaya Mutabakatın 5. maddesi gereği Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasına geçmeye karar verip vermediğimiz konusunda bu kararın henüz verilmediğini ve gözden geçirildiğini belirtmeliyim" diye konuştu.

Bu düzenlemenin yalnızca İran ile Umman arasında kararlaştırılması gerektiğini vurgulayan Garibabadi, Tahran'ın bu süreçte başka hiçbir ülkeye hak tanımadığını ifade etti.

İran ve Umman arasında Hürmüz Boğazı görüşmeleri

İran ile ABD arasında 14 Haziran'da Pakistan'ın arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında, ABD'nin İran'a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın bu stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almaması kararlaştırılmıştı.

Ancak ABD'nin mutabakatın ardından İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmaması ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için Umman karasularını kullanan alternatif bir rota belirlemesi üzerine Tahran, bu adımları mutabakatın ihlali olarak değerlendirmişti. Bunun ardından İran, Boğaz'daki geçişleri kısıtlamış ve "izinsiz geçiş yapmaya çalışan" bazı gemileri vurmuştu.

Mutabakata rağmen iki ülke arasında 8 Temmuz'da yeniden başlayan çatışmalar yaklaşık iki hafta sürmüştü.

İran, daha sonra Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan Umman ile gemiler için güvenli geçiş güzergâhlarının belirlenmesi amacıyla yeniden müzakerelere başlamış, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de teknik ve siyasi görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıklamıştı.