İstihdamda olan her iki kişiden biri çocuk bakımını da üstleniyor

Türkiye'de istihdamda olan her iki kişiden biri çocuk bakımını da üslenirken her 10 kişiden dördü bakım sorumluluğu taşıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılı "İş ve Aile Yaşamının Uyumu" özel konulu araştırma sonuçları, Türkiye’deki iş ve ev yaşamı arasındaki hassas dengeyi verilerle ortaya koydu. Yaklaşık 59 milyon kişiyi kapsayan araştırma, bakım sorumluluğunun işgücü piyasası üzerindeki etkilerini ve profesyonel bakım hizmetlerine erişimdeki engelleri çarpıcı bir şekilde gösteriyor.

2025 yılı verilerine göre Türkiye'de 18-74 yaş grubundaki nüfusun yüzde 43,1’i çocuk, torun veya hasta/yaşlı bakımı sorumluluğu üstleniyor.

Çalışmanın en çarıcı sonuçlarnıdan biri istihdamda olup çocuk bakımını kendisi veya eşiyle birlikte yürütenlerin oranın yüksekliği oldu. Söz konusu oran yüzde 50,8 olarak kaydedildi.

Bakım sorumluluğu olan istihdamdaki fertlerden çocuk bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 50,8'i bakımı kendisi veya eşiyle birlikte yürüttü. Bu kişilerden yüzde 19,7'si çocukların kendilerine bakabildiğini belirtirken, yüzde 17,6'sı profesyonel bakım hizmeti maliyetinin yüksek olduğunu ve yüzde 5,5'i ise bakımı büyükanne, büyükbaba veya diğer yakınlarıyla yürüttüğünü belirtti.

Bakım sorumluluğu işten uzaklaştırıyor

Araştırmaya göre 18-74 yaş grubundaki nüfusun yüzde 43,1’i düzenli bakım sorumluluğu taşıyor. Bu sorumluluk cinsiyetler arasında farklı etkiler yaratıyor. Bakım sorumluluğu olmayan kadınlarda işgücüne katılma oranı yüzde 41,7 iken, bakım sorumluluğu olan kadınlarda bu oran yüzde 37,8’e düşüyor. Erkeklerde ise durum tam tersi; bakım sorumluluğu olan erkeklerin yüzde 86,0’ı işgücünde yer alırken, sorumluluğu olmayanlarda bu oran yüzde 70,0’ta kalıyor.

Çalışanların yüzde 83’ü profesyonel bakım hizmeti almıyor

İstihdamda yer alan ve 15 yaş altı çocuk bakımı üstlenenlerin büyük çoğunluğu dışarıdan profesyonel destek almıyor. Verilere göre: Çocuk bakım sorumluluğu olanların yüzde 83'ü herhangi bir profesyonel bakım hizmeti kullanmıyor.

Kurumsal bakım merkezi (kreş vb.) kullananların oranı yalnızca yüzde 14,0 seviyesinde.

Ebeveynlerin yüzde 50,8’i bakımı kendisi veya eşiyle yürütürken, bakım hizmeti kullanmayanların yüzde 17,6’sı buna neden olarak "maliyetlerin yüksek olmasını" gösteriyor.

Yetişkin (hasta veya engelli) bakımında da tablo benzerlik gösteriyor. İstihdamdaki kişilerin yüzde 79,3’ü yetişkin bakımı için profesyonel hizmet almazken, burada da maliyetler ve profesyonel hizmete ihtiyaç duyulmaması temel gerekçeler arasında yer alıyor.

En büyük engel uzun çalışma saatleri

İş hayatı ile bakım sorumluluklarını bir arada yürütenlerin karşılaştığı zorluklar incelendiğinde, uzun çalışma saatleri yüzde 38,4 ile ilk sırada yer alıyor. Bunu yüzde 26,9 ile işin zahmetli ve yorucu olması, yüzde 8,9 ile işe gidiş-dönüş süresinin uzunluğu takip ediyor. Uzun çalışma saatlerinden kaynaklı zorluk yaşama oranı erkeklerde (yüzde 39,3), kadınlara (yüzde 36,4) göre daha yüksek seyrediyor.

Hem çocuk hem yetişkin bakan da var

Veriler, istihdamdaki her 100 kişiden yaklaşık 39’unun sadece çocuk bakımından sorumlu olduğunu gösterirken; çocuk, torun ve yaşlı bakımını bir arada yürüten yüzde 2,1’lik bir kesimin varlığı da dikkat çekiyor. Bu durum, çalışan nüfusun farklı yaş gruplarına yönelik çoklu bakım yükümlülükleri altında olduğunu ortaya koyuyor.