Okula dönüşün büyüyen maliyet haritası

ALARA AKGÜN

Yaklaşık 20 milyon öğrenci için ilk ders zilinin çalmasına az bir süre kaldı. Ancak veliler açısından yeni eğitim yılı yalnızca okul sıralarına dönüşü değil, giderek artan bir harcama takvimini de beraberinde getiriyor. Kırtasiye, yemek, servis, forma, dijital materyal, kurs ve etkinlikler hesaba katıldığında eğitime erişimin maliyeti, hanelerin gelir düzeyini ve okul tercihini belirleyen temel unsurlardan birine dönüşüyor.

Bir okul çantası 2 bin 483 liraya doluyor

Tüm Kırtasiyeciler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Taha Keresteci’nin hesaplamasına göre temel ürünlerden oluşan bir okul çantasının dolum maliyeti, geçen yıla kıyasla yüzde 25,4 artarak 2 bin 483 liraya ulaştı. Ürün grupları içinde en yüksek artış, yoğun işçilik maliyetinin etkisiyle yüzde 30 artan sırt çantalarında görüldü.

Kırtasiye fiyatlarındaki yükselişin genel enflasyonun altında kaldığını belirten Keresteci, maliyetlerde ham madde ve işçiliğin öne çıktığını söylüyor. Bununla birlikte ithal ürünlerdeki test ve antrepo süreçleri de fiyatlar üzerinde önemli bir baskı oluşturuyor. Keresteci’ye göre yıllık olarak tekrarlanan testler ve ürünlerin antrepoda bekleme süresi, perakende satış fiyatlarını yüzde 20-25 artırabiliyor.

Kırtasiye sektörünün çözüm önerisi: Vergi indirimi

Kitaplarda uygulanan KDV istisnasının kırtasiye ürünlerine de genişletilmesini isteyen Keresteci, denetim süreçlerinin ürün güvenliğinden taviz verilmeden sadeleştirilmesinin alışveriş sepetinin tutarını aşağı çekebileceği görüşünde.

Özel okullar tarafından hazırlanan kırtasiye setlerindeki yüksek fiyatlara dair eleştirilere de değinerek sektörün genel fiyatlamasını yansıtmadığını savunan Keresteci, “Bunlar okulların kendi satış ve fiyat politikaları. Kırtasiyeciler olarak böyle bir set satışımız ya da bu ölçüde bir fiyat artışımız yok” diyor. Velilere ürün ve fiyat karşılaştırması yapmaları çağrısında bulunan Keresteci, ihtiyaç listelerinin yerel kırtasiyelerde farklı marka ve fiyat seçenekleriyle daha düşük maliyetle tamamlanabileceğini belirtiyor.

Taha Keresteci, kırtasiye sektörünün bu sezon satış tarafında yüzde 30-40 artış ve yıllık ciroda ise 100 milyar lira hedefi olduğunu ifade etti. Keresteci, büyümenin tamamının fiyat artışından gelmeyeceğini belirterek yüksek enflasyon döneminde mevcut ürünleri daha uzun süre kullanan hanelerin bu yıl yenileme ihtiyacının güçlenmesi, adet bazındaki satışları da destekleyebileceğini sözlerine ekledi.

Eğitim maliyeti 2,5 milyon liraya yaklaşıyor

Kırtasiye harcamaları, ailelerin karşı karşıya kaldığı toplam faturanın yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor. Trakya Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sadi Uzunoğlu’nun hesaplamasına göre; özel okullarda yalnızca yıllık eğitim ücreti 300 bin liradan başlayarak 1 milyon 900 bin liraya kadar çıkıyor. Yemek, servis, kitap, kıyafet ve etkinlikler eklendiğinde özel okulda okuyan bir öğrencinin toplam yıllık maliyeti 500 bin lira ile yaklaşık 2,5 milyon lira arasında değişiyor.

Devlet okulunda eğitim ücreti bulunmasa da yan harcamalar aile bütçesinde önemli bir yük yaratıyor. Uzunoğlu’nun çalışmasına göre; yemek gideri devlet okullarında yıllık 25-60 bin lira, özel okullarda ise 100-220 bin lira aralığında. Kitap, kırtasiye ve dijital materyaller için devlet okulunda 15-35 bin lira harcanırken özel okullarda bu tutar 30 bin liradan başlayarak 80-90 bin liraya ulaşabiliyor.

Forma ve spor kıyafetinin yıllık maliyeti devlet okullarında 5-15 bin lira, özel okullarda 15-35 bin lira arasında değişiyor. Gezi ve kulüp etkinliklerinde ise devlet okulları için 5-20 bin lira, özel okullar için 15-50 bin liralık bir bütçe gerekiyor.

“Etüt ve özel ders gideri 30 bin liradan başlıyor”

Maliyet makasının farklılaştığı alanlardan biri de kurs ve etüt harcamaları. Özel okullar bu ihtiyaçların bir bölümünü okul bünyesinde karşılarken devlet okuluna devam eden öğrenciler için kurs, etüt ve özel ders gideri 30 bin liradan başlayıp 150 bin liraya kadar çıkabildiğini ifade eden Uzunoğlu, özel okullarda da ek ders ihtiyacına bağlı olarak 100 bin liraya varan ilave harcamaların yapılabildiğini söyledi.Bu hesaplamalarda bütün kalemler toplandığında devlet okulunda okuyan bir çocuğun yıllık maliyeti 60-375 bin lira arasında değişiyor. Sınırlı destek ve kurs alan bir öğrenci için hesaplanan ortalama tutar 105 bin lira olurken servis ve yoğun kurs kullanımıyla maliyet 255 bin liraya çıkıyor. Yıllık eğitim ücreti 550 bin lira olan orta fiyat düzeyindeki bir özel okulda ise yan giderlerle birlikte toplam fatura yaklaşık 855 bin liraya ulaşıyor.

“Eğitim giderleri hane gelirinin yüzde 20-25’ini aşmamalı”

Prof. Dr. Sadi Uzunoğlu, bir çocuğun eğitim giderlerinin hane gelirinin yüzde 20-25’ini aşmaması gerektiğini vurguluyor. Yıllık eğitim maliyeti 1 milyon lirayı bulan bir öğrenci için ailenin en az 4 milyon lira yıllık, başka bir ifadeyle aylık yaklaşık 350-400 bin lira gelire sahip olması gerektiğini belirtiyor. Aksi durumda ortaya çıkan finansman ihtiyacı, tek seferlik bir borçlanmadan çok çocuğun eğitim hayatı boyunca devam eden bir yük haline geliyor.

Okul bütçesinin en büyük kalemlerinden biri de servis ücreti. Uzunoğlu’nun hesaplamasında özel ya da devlet okulu ayrımı olmaksızın yıllık servis gideri 40 bin lira ile 95 bin lira arasında değişiyor. Ancak İstanbul Umum Servis İşletmecileri Esnaf Odası Başkanı Günhan Sınar, mevcut maliyetlerle bu ücretlerin sürdürülebilir olmadığını söylüyor.

Servis esnafının maliyet tablosunda akaryakıt ilk sırada yer alıyor

Son tarife artışı döneminde motorinin yaklaşık 50 lira olduğunu hatırlatan Sınar, fiyatın bugün 80 lirayı aştığına dikkat çekiyor. Bir servis aracının yıllık kasko ve sigorta gideri 60-70 bin liraya ulaşırken 16+1 kişilik bir aracın yalnızca rutin yağ ve filtre bakımı yaklaşık 25 bin liraya mal oluyor. Ağır bakım faturası 150-200 bin lirayı bulabiliyor; dört lastiğin maliyeti ise 30 bin liradan başlıyor.

Servisçilerin zam talebi yüzde 30

Akaryakıt maliyetlerindeki yükselişin sürmesi nedeniyle yıl içinde İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi’ne yeniden zam başvurusu yapılmasının planlandığını belirten Sınar, odanın son tarife görüşmelerindeki artış talebinin yüzde 30 olduğunu belirtti. Sınar, anaokulu, ilkokul ve ortaokullarda zorunlu rehber personel kullanılan servislerde tarifeye ayrıca yüzde 35 rehber personel ücreti eklendiğinin de altını çizdi.

Şoför çalıştıran işletmeler açısından aylık ücret ve sigorta maliyeti en az 50 bin lira seviyesinde iken buna gelir vergisi, KDV ve İstanbul trafiğinin yarattığı zaman kaybı da ekleniyor. Sınar, trafik nedeniyle araçların gün içinde ikinci bir işte çalıştırılamamasını da görünmeyen fakat önemli bir gelir kaybı olarak tanımlıyor.

Özel okullardaki taşımacılık modelinin ücretleri daha da yukarı çekebildiğini belirten Sınar, okul veya aracı taşıma şirketinin veliden tahsil ettiği ücretin önemli bölümünü kendisinde tuttuğunu, işi fiilen yapan servis esnafına ise daha düşük ödeme yapıldığını savunuyor. Devlet okullarında esnafın veliyle doğrudan sözleşme yaptığı modelde ise fiyatların daha makul ve tarifeye daha yakın seyrettiğini ifade ediyor.

Yeni eğitim yılına girerken tablo açık: Aileler yalnızca okul seçmiyor, uzun vadeli bir finansman kararı da veriyor. Eğitim harcamalarının gelirlerden daha hızlı yükselmesi, özel okul ile devlet okulu arasındaki makası büyütürken servis, kurs ve yemek gibi yan giderler “ücretsiz eğitim” kavramının sınırlarını giderek belirsizleştiriyor. İlk zil çalmadan önce aile bütçesinde asıl ders, maliyet hesabıyla başlıyor.