PISA: Yapay zeka kullanan öğrenciler daha düşük puan alıyor

OECD’nin PISA 2025 eğitim raporuna göre, okul çalışmaları için yapay zeka sohbet robotlarını kullanmayan öğrenciler, kullananlara kıyasla daha iyi performans gösteriyor. Bu durum, söz konusu teknolojinin çocukların öğrenme sürecine zarar verebileceğine dair bugüne kadarki en kapsamlı kanıtlardan bazılarını sunuyor.

Rapora göre, ödevler için metin taslağı oluştururken yapay zekayı hiç veya neredeyse hiç kullanmadığını belirten öğrenciler bir fen bilimleri testinden 509 puan alırken, bu amaçla her gün veya neredeyse her gün yapay zeka kullanan öğrencilerin puanı 481 oldu. Bu 28 puanlık fark, yaklaşık bir buçuk yıllık bir eğitime karşılık geliyor.

Yeni bir konu hakkında ön araştırma yapmak ve verilen okuma materyallerini özetlemek de dahil olmak üzere, yapay zekanın diğer kullanım alanlarında da benzer örnekler görülüyor.

OECD Eğitim ve Beceriler Direktörü Andreas Schleicher "Tıpkı spor izleyerek değil, spor yaparak form tutmamız gibi öğrenme de içerik tüketimiyle değil, zihnin yeni materyalle girdiği üretken bir bilişsel çabayla gerçekleşir" değerlendirmesini yaptı.

Yapay zekânın bir koltuk değneği olarak değil, bir destek olarak kullanılması gerektiğini belirten yetkili, "Teknoloji, o bilişsel çabayı mümkün kıldığı veya güçlendirdiği durumlarda öğrenciler ilerleme kaydedecektir. Ancak teknolojinin, öğrenme sürecindeki o verimli çabayı devre dışı bıraktığı durumlarda, öğrencilerin gelişimi sekteye uğrayacaktır" diye konuştu.

Yapay zeka teknolojisi iş yerinde verimliliği artırmanın bir yolu olarak yaygın biçimde görülse de, yapay zeka sohbet botlarının eğitimi nasıl dönüştürdüğüne dair endişeler, özellikle de öğrencilerin zorlu görevleri bizzat yapmak yerine yapay zekaya devretmesi anlamına gelen "bilişsel yükü aktarım" (cognitive offloading) riski artıyor. Bu durum, giderek daha fazla ülkenin okullarda telefon kullanımını yasaklamayı değerlendirdiği, sınıflardaki akıllı cihazlara ilişkin daha geniş kapsamlı bir tartışmanın da bir parçası.

Geçen hafta, ABD'nin en büyük okul bölgesi olan New York City, önümüzdeki eğitim-öğretim yılında ilköğretim ve ortaokul öğrencileri için yapay zeka araçlarını yasakladı. Birleşik Krallık'taki yeterlilik denetleme kurumunun başkanı, özellikle ders kapsamındaki çalışmalar (ödev ve projeler) gibi değerlendirme süreçlerinde yapay zeka kullanımına karşı uyarılarda bulundu.

Bu, giderek kutuplaşan bir konu haline geliyor. Yapay zeka destekçileri, yapay zekânın özellikle zorluk yaşayan öğrenciler için kişiselleştirilmiş öğrenme yoluyla eğitimi dönüştürebileceğini, ayrıca öğretmenlerin evrak işlerine ayırdıkları süreyi azaltmalarına ve öğrencilerinin ihtiyaçlarını daha iyi anlamalarına yardımcı olabileceğini savunuyor.

Teknolojinin nasıl kullanıldığına bağlı

PISA raporu, öğrencilerin yapay zeka kullanımının yaygın olduğunu; okul çalışmaları için yapay zekayı hiç veya neredeyse hiç kullanmadığını belirtenlerin oranının sadece yüzde 14 olduğunu ortaya koyuyor. Ancak ülkeler arasında farklılıklar göze çarpıyor. Bu oran Vietnam'da yüzde 4 iken Japonya'da neredeyse yüzde 40 seviyesinde. Neredeyse her gün kullanım ise yüzde 20'nin altında kalarak "nispeten nadir" bir durum olmayı sürdürüyor.

Bununla birlikte rapor, yapay zeka kullanımı ile okul performansı arasındaki ilişkinin karmaşık olduğunu ve teknolojinin nasıl kullanıldığına bağlı olduğunu vurguluyor. Rapor, eleştirel bir yaklaşımla ve ölçülü bir şekilde kullanıldığında yapay zekanın öğrenmeyi geliştirebileceğine dair bazı kanıtlar da sunuyor.

Yapay zekayı haftada bir veya iki kez kullanan öğrencilerin, hem onu daha seyrek kullanan, hem de her gün kullanan akranlarına kıyasla daha iyi performans gösterdiğine işaret ediyor.