Petrol piyasalarına tarihi müdahale planı

Küresel enerji arz güvenliğini sağlamakla görevli Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki çatışmaların petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşımasıyla birlikte "en güçlü" kozunu masaya sürüyor.

Wall Street Journal'ın Salı günü konuya yakın yetkililere dayandırdığı habere göre, IEA tarihinin en büyük rezerv serbest bırakma operasyonunu planlıyor.

Söz konusu hamlenin ölçeği, piyasalara verilen mesajın ciddiyetini de ortaya koyuyor. WSJ'nin haberinde öne çıkan detaylar şunlardır:

Önerilen miktar, IEA üye ülkelerinin 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı sırasında piyasaya sürdüğü 182 milyon varillik rekor seviyeyi de aşacak.

ABD-İsrail-İran hattındaki savaşın neden olduğu arz endişelerini gidermek ve küresel enflasyon baskısını hafifletmek.

Kritik can simidi

Hümuz Boğazı'ndaki tıkanıklık ve Suudi Arabistan ile Irak gibi dev üreticilerin zorunlu üretim kesintilerine gittiği bir ortamda, IEA'nın bu teklifi piyasalar için "kritik bir can simidi" niteliği taşıyor.

Analistler, bu ölçekteki bir müdahalenin petrol fiyatlarındaki yükseliş trendini kısa vadede kırma potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Ancak operasyonun başarısı, üye ülkelerin bu devasa tahliyeye ne hızda iştirak edeceği ve bölgedeki askeri gerilimin seyrine bağlı kalacak.

Bu öneri, gerçekleşen G-7 Maliye Bakanları toplantısında rezervlerin serbest bırakılmasının tartışılmasından hemen sonra geldi. IEA İcra Direktörü Fatih Birol'un koordinasyonunda yürütülecek bu operasyon, Batılı müttefiklerin enerji savaşında ortak hareket etme kararlılığını simgeliyor.

Tarihte bu tip beş müdahalesi var

Paris merkezli ajans, beş kez bu tür müdahalelerin uygulanmasına yardımcı oldu.

Ajans; Birinci Körfez Savaşı öncesinde, 2005’teki Rita ve Katrina kasırgalarının ardından, 2011’de Libya’da iç savaşın patlak vermesi sonrası ve 2022’de iki kez, Ukrayna’daki savaşla bağlantılı aksaklıklar nedeniyle rezerv petrolü serbest bırakmıştı. Stratejik rezervlerden yapılan önceki salımlar her zaman istenen etkiyi yaratmadı. 2022’de rezervlerin iki kez serbest bırakılmasını piyasalar krizin daha kötü olduğunun bir işareti olarak yorumlamış, ilk etapta petrol fiyatları yükselmişti.

Orta Doğu’da yayılan savaş ve Hürmüz Boğazı’nın neredeyse tamamen kapatılması, Basra Körfezi’nde üreticilerinin üretimini azaltmasına neden oldu. Bu durum, şu ana kadar küresel petrol üretiminin yaklaşık %6’sını düşürdü ve petrole bağlı ürünlerin fiyatında dünya çapında yükseliş yaşandı.