"Yerli cep telefonu üretiminde daralma sürüyor"

ALARA AKGÜN

Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İş İnsanları Derneği (MOBİSAD) Başkanı Mustafa Kemal Turnacı, Bloomberg HT’ye yaptığı açıklamada cep telefonu sektöründe yerli üretimin daralmaya devam ettiğini söyledi. Son iki-üç aylık dönemde 3-4 firmanın yerli cep telefonu üretimini sonlandırma kararı aldığını belirterek, sektörde üretim ve istihdam kaybının dikkat çekici boyuta ulaştığını ifade etti.

Yaklaşık 1,5 yıl önce yerli üretimin cep telefonu pazarındaki payının yüzde 65 seviyelerine kadar çıktığını hatırlatan Turnacı, mevcut yatırımların korunmasının yalnızca üretim açısından değil, sektörde yetişen mühendis ve nitelikli insan kaynağının devamlılığı açısından da önemli olduğunu söyledi. Yerli üretimin yalnızca “montaj sanayisi” olarak değerlendirilmesinin de doğru olmadığını belirterek, teknoloji üretiminde montajla başlayan sürecin zaman içerisinde daha yüksek katma değerli üretim ve teknoloji geliştirme kabiliyetine dönüşebileceğini vurguladı.

Yerli üretimde daralmanın iki nedeni

Turnacı’ya göre yerli cep telefonu üretimindeki daralmanın arkasında iki temel unsur bulunuyor: gözetim uygulamasının mevcut seviyesi ve cep telefonu satışlarındaki taksit kısıtlaması. Cep telefonu ithalatında uygulanan gözetim kıymetinin 2020 yılında 200 dolara çıkarılmasının yerli üretimi desteklediğini belirterek, bu uygulamanın özellikle giriş segmentindeki telefonların Türkiye’de üretilmesini daha cazip hale getirdiğini söyledi. Ancak aradan geçen dönemde 200 dolarlık seviyenin etkisini kaybettiğine dikkat çekerek, son dönemde bu rakamın 250 dolara yükseltilmesini olumlu ancak yetersiz bir adım olarak değerlendirdi. “Bunun daha yüksek, 300-400 dolar bandına çıkması tekrar yerli üretimi cazibe haline getirecektir” dedi.

Mevcut üretim yatırımlarının halihazırda yapılmış olduğuna dikkat çekerek, şartların iyileştirilmesi halinde bazı ürünlerin ithal edilmesi yerine yeniden Türkiye’de üretilmesinin mümkün olabileceğini söyledi.

“Taksit kısıtlaması yerli üretimin önündeki engellerden biri”

Turnacı’nın işaret ettiği ikinci sorun ise tüketicinin cep telefonuna erişiminde yaşanan finansman problemi. Taksit kısıtlamasının bir teşvik mekanizması olmadığının altını çizerken, buna karşın üreticilerin ürünlerini tüketiciyle buluşturabilmesi açısından kritik önem taşıdığını söyledi. Mevcut sınırlamaların kayıtlı satış kanallarını zorlaştırırken tüketicileri kayıt dışı ya da güvenilirliği daha düşük alternatif kanallara yönlendirebildiğini belirtti. Mevcut koşullarda farklı yöntemlerle taksitli satışların fiilen devam ettiğini söyleyerek, resmi kanallardaki kısıtlamanın tüketicinin daha yüksek maliyetlerle ve daha az güvenilir kanallardan cihaz almasına neden olabildiğini ifade etti.

MOBİSAD’dan taksit sınırının 40-45 bin TL’ye çıkarılma beklentisi

Cep telefonlarında taksit imkanının bağlı olduğu fiyat sınırının güncellenmesini isteyen Turnacı, mevcut 20 bin TL seviyesinin tamamen kaldırılmasının mümkün olmaması halinde en azından 40-45 bin TL bandına çıkarılmasının daha gerçekçi olacağını söyledi. Böyle bir düzenlemenin toplam cep telefonu satışlarını veya ithalatı doğrudan artıracağı görüşünde olmadığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı: “40-45 bin TL bandına çıkarsa Türkiye’deki cihaz satışı artmaz, yani ithalat artmaz. Sadece vatandaş daha sağlıklı, daha güvenilir ve daha doğru teknolojiye ulaşır. Kayıt dışı azalır.” Turnacı’ya göre; bu adım aynı zamanda yerli üreticilerin kapasite kullanımını artırarak Türkiye’deki üretimi destekleyebilir.

Cep telefonu kiralamada finansman maliyeti belirleyici

Turnacı, son dönemde gündeme gelen cep telefonu kiralama modelinin ise özellikle taksit kısıtlamaları nedeniyle daha görünür hale geldiğini söyledi. Geçmişteki telefon kiralama modellerinin tüketici açısından yeterince avantajlı olmadığını belirterek, bankaların kendi finansal imkanlarını kullanarak geliştirdiği yeni modellerin mevcut yüksek finansman maliyetleri altında daha makul hale gelebildiğini ifade etti. Yaklaşık 100 bin TL’lik bir telefon örneği üzerinden değerlendirmede bulunarak, tüketicinin parasını bankada tutarak getiri elde etmesi ve telefonu kiralaması halinde satın almaya alternatif bir finansal modelin ortaya çıkabildiğine işaret etti. “Vatandaş, ‘Ben neden cihaz alayım, kiralayayım; param da bankamda kalsın’ diyebilir” değerlendirmesinde bulundu.

Kiralama modelinin aynı zamanda kullanılmış cihazların yenileme merkezleri üzerinden tekrar ekonomiye kazandırılmasını destekleyebileceğini söyleyerek, ancak modelin uzun vadeli başarısının finansman koşullarına bağlı olduğunu vurguladı. Turnacı’ya göre; faizlerin ve finansman maliyetlerinin gerilemesi veya cep telefonlarındaki taksit kısıtlamalarının gevşetilmesi durumunda kiralama modelinin bugün sahip olduğu avantajın bir bölümü ortadan kalkabilir.

“Cep telefonlarında fiyat artışı yüzde 30’lara geldi”

Cep telefonu fiyatlarındaki seyri de değerlendiren Turnacı, yılbaşından bu yana fiyat artışının yüzde 40 seviyesinde olmadığını, yüzde 30’lar civarına ulaştığını söyledi. Küresel ölçekte yarı iletken ve çip maliyetleri başta olmak üzere teknoloji sektöründeki maliyet baskılarının devam ettiğini belirterek, fiyat artışlarının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurguladı. Türkiye’yi küresel pazardan ayrıştıran önemli unsurlardan birinin vergi yükü olduğunu ifade ederken, küresel fiyat artışlarına vergilerin de eklenmesiyle Türkiye’deki tüketicinin fiyat artışlarını daha yüksek oranda hissedebildiğini söyledi.

Üretici firmaların bugüne kadar stok yönetimi yoluyla maliyet artışlarının tamamını tüketici fiyatlarına yansıtmamaya çalıştığını belirtirken, önümüzdeki dönemde yeni fiyat artışlarının ise ihtimal dahilinde olduğunu kaydetti.

“İstihdam kaybı 4 bin seviyesinden binli rakamlara geriledi”

Yerli cep telefonu üretimindeki daralmanın istihdama da yansıdığını belirten Turnacı, üretim tarafındaki istihdam kaybı son 1-1,5 yıllık dönemde yaklaşık 4 bin seviyesinden binli rakamlara kadar gerilediğini söyledi. Sektörün yalnızca ithalat üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayarak, MOBİSAD’ın tahminlerine göre; sektörün yaklaşık 170 bin doğrudan ve 800 bin dolaylı istihdam sağladığını, 20 binin üzerinde perakende satış noktasıyla Türkiye geneline yayıldığını ifade etti. Dijitalleşmenin artık stratejik bir alan haline geldiğine dikkat çekerek, “Bugün enerjiden nasıl vazgeçemezsek artık dijitalleşmeden de vazgeçemeyiz” dedi.

Bu nedenle sektörün yalnızca cari açığı artıran bir ithalat kalemi olarak görülmemesi gerektiğini belirterek, üretimi ve cari açığı azaltacak yatırımları destekleyecek teşvik mekanizmalarının teknoloji sektörünü de kapsaması gerektiğini söyledi.