Enerji talebi üretim profilini etkiliyor
Enerji yatırım projelerinin en önemli özelliği; gerçekleştirilmesinin uzun zaman alması, yatırım bedelinin yüksek olması ve geri ödeme süresinin uzun zamana yayılmasıdır.
Öte yandan, elektriğe talep hızla artıyor. Türkiye’de enerji talebi her yıl ortalama yüzde 7’yi buluyor. Arzın, talebi karşılayacak şekilde üretim tesislerinin planlanması ise, enerji yönetimi için en zor konularından birisi olmaya devam ediyor.
Bu zorluk talep tahmininin doğru modeller kullanılarak yapılmasından çok, arzın talebe uygun bir şekilde planlanmasında ve gerçekleştirilmesinden kaynaklanıyor.Bir kömür santrali 4-5 yılda, hidroelektrik santral 5-7 yılda, nükleer santral ise ancak 10 yılda devreye alınabiliyor. Devreye 1-2 yıl içinde en hızlı doğalgaz santralleri alınabiliyor.
Enerji yatırımlarında projelerin ortalama geri ödeme süreleri ise 7 ila 10 yıl arasında değişiyor.
Konunun ekonomik olduğu kadar sosyal ve siyasal yönlerinin de olması, işi iyice zorlaştırıyor. Arz- talep planlamasında yapılacak bir hata, elektrik üretiminde dengeyi bozabiliyor. Türkiye’de elektrik üretim stratejisinde yapılan hatalar nedeniyle doğalgazdan elektrik üretimi her geçen gün artıyor. İthal ve pahalı kaynak olmasına rağmen üreticiler, en kısa süre içinde devreye alınması sebebiyle doğalgaz yatırımlarına yöneliyor.
Enerji Piyasası Denetleme Kuruluna (EPDK) yapılan 51.612 MW lisans başvurusunun yaklaşık %72’ sini doğalgaz santrali başvuruları oluşturuyor. Enerji bakanlığının son günlerde kömür yatırımlarını teşvik edeceği açıklamalarına rağmen, linyit santraline lisans başvuruları %3’ü geçmiyor.
Üreticiler neden doğalgaz santralini tercih ediyor?
Piyasada elektriğe talep hızla arttığı için üreticiler, en kısa sürede yapılabilen doğalgaz santrallerine yöneliyorlar. Çünkü özel sektör ürettiği elektriğin neredeyse tamamına alıcı buluyor. Bu nedenle sıkıntı yaşanan dönemlerde elektrik fiyatları kilovatsaat başına 2 TL’ye de çıkabiliyor.
Hâl böyle olunca da, bu sefer yatırımcılar ekonomik üretim yöntemlerini bir kenara bırakarak, elektrik fiyatları yüksekken para kazanmak için bu yolu tercih ediyorlar. İthal kaynağa dayalı elektrik üretimini azaltma arayışı içinde olan Türkiye, yerli kömür kullanımını özendirmeye çalışıyor. Ancak doğalgaz ağırlıklı üretim yapan özel sektör de, artan maliyetler nedeniyle, kaynak çeşitlendirmesi arayışında, devletin yürüttüğü yerli kömürden elektrik üretim politikasına ancak "elektrik fiyatına zam ve teşvik" şartıyla sıcak bakıyor.
Türkiye’de doğalgazdan elektrik üretimi arz güvenliğinde sorun teşkil etmeye devam etmesiyle birlikte, cari açık sorununu da beraberinde getiriyor.