Bugünlerde hangi borsacıya “işler nasıl gidiyor?” sorsanız ortak bir yanıt alıyorsunuz: “Likidite kurudu, işlem hacmi yok”
Dünya merkez bankalarının parasal genişlemeye gittiği bugünlerde bile borsacıların likiditeden şikayetçi olması önce kulağa çelişkili geliyor. Ancak hisse senedi işlem hacmi verileri yakından incelenince borsacıların haklı olduğu görülüyor. İMKB’de işlem hacmi yılın başından bu yana geriliyor. Son aylara bakalım: Eylül’de işlem hacmi geçen yıla göre yüzde 19.4 düşerek 36 milyar TL düzeyinde gerçekleşti. Ağustos’taki düşüş ise yüzde 30’u geçmişti.
Ay Hacim (Milyar TL) Yıllık Değişim (%)
Ocak 40.0 -36.7
Şubat 45.9 -21.0
Mart 45.8 -34.4
Nisan 46.5 -16.3
Mayıs 41.1 -19.1
Haziran 40.2 -0.6
Temmuz 37.3 9.5
Ağustos 31.5 -30.2
Eylül 36.3 -19.4
(İMKB 100 hisselerinde hacim)
Aşağıdaki grafikte ise ortalama işlem miktarını (lot olarak) görüyorsunuz. İşlem miktarı da son 3 yıldır geriliyor.
-Peki neden hacim azalıyor, likidite nereye gitti?
Nerede bu likidite? Öncelikle bu sorunun şu anda sadece İMKB değil, tüm dünya borsalarında yaşandığı söylemekte fayda var. Birkaç rakam durumu daha net özetliyor: Dünya Borsalar Federasyonu’nun verilerine göre dolar bazında Amerika kıtasında toplam işlem hacmi ilk 8 ayda geçen yıla göre yüzde 22.3, Asya-Pasifik’te yüzde 25.7, Avrupa, Afrika ve Ortadoğu’da yüzde 26.5 oranında azaldı.
Küresel çapta gözlemlenen bu olgu, likidite sorununun İMKB’deki “emir iptalleri, derinlik bilgilerinin görülememesi” gibi uygulamalardan kaynaklandığı görüşlerini boşa çıkarıyor. O halde küresel bir sorunla karşı karşı karşıyayız. Borsalarda likiditenin düşmesinde en önemli etken hiç kuşkusuz yatırımcı güveninin hala tesis edilememiş olmasından kaynaklanıyor. Tüm parasal önlemlere rağmen, baştan Avrupa olmak üzere dünya ekonomisindeki sorunlar yatırımcıların risk alma iştahını azaltıyor.
Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği (TSPAKB) Başkanı Atilla Köksal da tam bu noktayı vurgulayarak “Hedge fonlar işlemlerini azalttı. ETF’lerin yavaşladı. Yabancıların yatırımlarını azalttığını gören yerli yatırımcıların hacmi ise yüzde 30 geriledi. İMKB yine de en likit piyasalardan biri olma özelliğini koruyor” diyor.
Dünya Borsalar Federasyonu Başkanı Hüseyin Erkan ise elektronik işlem platformlarının artan popülaritesine işaret ediyor. Likiditenin daha az maliyetli ve daha az bürokratik prosedür gerektiren işlem platformlarına kaymasının organize borsaları likidite açısından zora soktuğuna işaret ediyor. Erkan, göreve geldiğinden bu yana bu konu hakkında çalışmalar başlatmış durumda. Dünya organize borsaları açıkça işlem platformlarına savaş açmış durumda.
Değirmenler için su ne kadar önemliyse, likidite borsalar için aynı derecede hayati öneme sahip. Borsalar şimdi suyu çekilmeye başlayan birer değirmen gibiler. Eski günlerin geri dönmesi için öncelikle yatırımcı güveninin kazanılması gerekiyor. Ama aynı zamanda yapısal önlemler alarak işlem platformlarına kaçan paranın geri kazanılmasına çalışılıyor.
İMKB’nin ilki için yapabilecekleri sınırlı ama yapısal anlamda yapılması gerekenler konusunda çalışmalar başlamış durumda…