Piyasalarda bir süredir ABD merkez bankası Fed'in varlık almak suretiyle aylık 85 milyar dolar bastırıp piyasalara sürdüğü programın bitip bitmeyeceği konuşuluyor. Konuşulan en kritik noktalardan bir tanesi ise alımlardaki bu kesintinin Eylül ayında yapılacağı.
Fed Başkanı Ben S. Bernanke ilk olarak 22 Mayıs'ta gerçekleştirdiği bir konuşmada piyasalara "Eğer ekonominin iyiye gitmeye başladığını görürsek kusurabakmayın ama her ay 85 milyar dolar vermeye devam edemeyiz" gibi bir uyarı yaptı. Yatırımcılar panikledi, bizde de gördüğümüz gibi borsada büyük kayıplar oldu, USD/TL kuru 1.89'dan 1.96'ya kadar çıktı ve TCMB döviz ihalesi üzerine döviz ihalesi açtı.
Geçtiğimiz yazıda Fed'in aslında ekonomiyi kurtarma programının yalnızca aylık 85 milyar dolar para basmaktan ibaret olmadığını, bunun yanında "Banka ileride şöyle yapabilir böyle yapabilir" formunda verilen ileriye dönük rehberlik ve sıfıra yakın faiz oranlarının çok önemli olduğunu belirttik. Hatta şunun altını ısrarla çizdik; Fed'in faiz oranlarına yönelik söyleyecekleri 85 milyar dolarlık varlık alımına yönelik söyleyeceklerinden artık daha önemli olacak.
Yine bir önceki yazıda belirtildiği gibi faiz oranlarının Fed tarafından dizginlenmediği ve yükseldiği bir ortamda şu anda uygulanan varlık alımı programının etkisi hemen hemen sıfıra inecekti.
Ee?
Ee'si şu; Fed aylık 85 milyar dolarlık varlık alım programını sonlandırmak (düşürmek değil) ve faiz oranlarını sıfır seviyelerinden tekrar yukarı çıkarmak için iki şart koştu; işsizlik yüzde 6.5 olacak (şu an yüzde 7.4 ve düşüyor) ve enflasyon yüzde 2'nin üzerine çıkacak.
Geçtiğimiz hafta açıklanan işsizlik başvurusu verileri ABD'de bu başvuruların hızlı bir düşüş gösterdiğini ortaya koydu. Öte yandan işçi verimliliğinin artık had safhaya geldiği ülkede fabrikaların artan talebe karşılık verebilmek için istihdam yaratmak zorunda oldukları bir noktaya geldikleri söyleniyor. Yani istihdam ve işsizlik seviyesi Fed'in istediği yolda gidecek.
Gelelim diğer konuya; enflasyon. Şu anda yüzde 1.8 seviyelerinde gezinen ABD enflasyonu her ne kadar gelen raporlarda "kontrol altında" diye lanse edilse de Fed'in faiz artırmak için hedef olarak seçtiği yüzde 2 seviyesine çok yakın. Fed St. Louis şubesi Başkanı James Bullard, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada "Enflasyon hedefe doğru ilerliyor" kelimelerinin altını çizmiş. Gerçekten de veriler onu gösteriyor. Fakat dünyanın en büyük tahvil fonu Pimco'nun eş kurucusu Bill Gross ise "Fed faizleri uzun süre düşük tutacak" diyor.
"Nasıl yani? Hem enflasyon oranı yüzde 2'ye yaklaşıyor hem de Fed faizleri uzun süre düşük tutacak mı diyor bunlar?" diye bir düşünce geçebilir aklınızdan - ki yerinde ve bence pozisyon belirlemek için gayet makul bir sorudur.
İşsizliğin Fed tarafından belirlenen hedefin yüzde 0.9 yukarıda seyrettiği (ama pozitif yönde seyrettiği) bir ortamda Fed'in varlık alımlarının etkisini azaltacak bir hareket olan faiz artışına gitmesi çok mantıklı gelmiyor. Zira Fed Başkanlığı için ismi geçen en güçlü adaylardan Janet Yellen'in işsizlik seviyesi hedef orana düşene kadar faizi sıfıra yakın tutmak konusunda kararlı olduğu biliniyor. Bir diğer aday Larry Summers'in ise yüzde 6.5'in çok iyimser bir hedef olduğunu savunduğu belirtiliyor.
Uzun lafın kısası; Fed elindeki 3'lü kombinasyonu Eylül ayında varlık alımlarında azalmaya giderek faizi aynı oranda tutma şeklinde yeniden elden geçirebilir. Örneğin; sıfır faiz, aylık 70 milyar dolarlık varlık alımı ve ileriye dönük faiz ağırlıklı rehberlik.
Eylül'de havalar ısınacak gibi.