İspanya: Borcunu çocuklarına ödetmek
Geçtiğimiz yazımda Paul Krugman tarafından yalnızca "kötü bir ekonomist" değil aynı zamanda "kötü bir insan" olmakla suçlanan Alan Greenspan ve rekor işsizlikle boğuşan Avrupa'nın borç krizinden nasıl sonuçlar çıkardığını ve bir sonraki krizin kimin haklı olduğunu ortaya koyacağını yazmıştım.
Greenspan, "Bankalara kasalarında yüksek sermaye bulundurmalarını söyleyin. Öyle ki sermaye miktarı iflas etmelerini engellesin. Gerisine karışmayın, ne yaparlarsa yapsınlar" gibi bir öneri sundu.
HSBC Bank bugün 3. çeyrek kârının yüzde 30 yükseldiğini ve bu artışta diğer önlemlerin yanı sıra yaklaşık 46,000 kişininin işine son verilmesinin etkili olduğunu açıkladı. Yani bir diğer deyişle Greenspan'in "Size dokunmasınlar bin yıl yaşasınlar" deyişi on binlerce insanın iş kaybına kayıtsız kalmaya yönelik bir çağrıydı.
Avrupa'da ise borç krizinin gerçek hayata yansımaları kendisini farklı bir şekilde ortaya koyuyor. İşsizliğin zaten büyük bir sorun olduğu Avrupa'da gençlere sunulan imkanlar gittikçe kısılıyor.
Bunun en gerçek örneğini dün eve döndüğümde yaşadım. Kapıyı açıp eve girdiğimde İspanyol ev arkadaşımın telefonda ağladığını ve İspanyolca bir şeyler söylediğini gördüğümde büyük ihtimalle ailevi veya özel bir şey olduğunu düşünerek yalnız bırakmak üzere bir süreliğine odama çekildim ve üzerimi değiştirdim. Daha sonra tekrar salona döndüğümde sakinleşmek için bir sigara yakmıştı. "Ne oldu?" diye sordum haddime düşüp düşmediğini bilmeden, "Hükümet, Erasmus programına verilen bütçeyi kesiyor" dedi.
"Yani?"
"Yani şu an burada olan bir çok arkadaşım yeniden İspanya'ya dönmek zorunda kalacak. Artık bütün bunlara dayanamıyorum. Bankaların girdiği pisliğin cezasını hükümet hep bize ödetiyor. Hem eğitim seviyesini düşürüyor, hem iş yaratamıyor, hem de bunlara rağmen bu kesintilere devam ediyor."
İspanya'da gençler arasındaki işsizlik oranı yüzde 50'nin üzerinde seyrediyor. Yani o çok popüler "Yolda yürüyen her 2 kişiden biri" söylemi İspanya için "Yolda yürüyen her 2 gençten biri işsiz" olarak lanse edilebiliyor.
Bu krizin nedeni olan borç seviyesi ise Haziran sonu itibariyle gayrısafi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 92'sine denk gelirken, bu rakamın 2014 yılı sonunda yüzde 99.8'e ve 2015-2016 yıllarında ise zirve yaparak GSYH'nin yüzde 101'ine denk geleceği tahmin ediliyor. Yani en kötüsü henüz geçmiş değil İspanyol nüfusu için.
İspanya Başbakanı Rajoy yaptığı açıklamalarda borç seviyesini 2015 yılında sabitleştirme sözü vere dursun, hükümet AB tarafından empoze edilen bütçe hedeflerine ulaşacağı konusunda kendisine güveniyor.
İspanya 3. çeyrek itibariyle çok hafif bir büyümeyle resesyondan çıkmayı başardı. Fakat emeklilik fonları ve eğitim ödemeleri gibi sosyal güvenlik konseptlerinde gerçekleştirilen kesintilerin tahvil, hisse, CDS gibi varlıklarda oluşturduğu pozitif etkinin ülkenin geleceği olan genç işgücünde hem bilgi (know-how) hem de motivasyon yönünden aynı etkiyi gösterip göstermeyeceğini hep beraber göreceğiz.