Kur riski sermaye eritiyor
Kur riski sermaye eritiyor
Türkiye'de elektrikteki temel girdi maliyetlerini artıran yurtdışından alınan doğalgaz ve kömür. Elektriğin yarısına yakın kısmını doğalgazdan elde eden Türkiye için doğalgaz girdisi ve onun maliyetleri ekonomik dengeler açısından çok önemli. Dolardaki artış doğalgaz fiyatları üzerinde ciddi bir maliyet getirdi. Dolar kuru 2.25 seviyesini de geçerek tarihi rekorlara ulaştı. Bu durum da Türkiye'de toptan doğalgaz satış fiyatları üzerinde zam baskısı oluşturdu.
Türkiye'de doğalgaz satışında BOTAŞ’ın pazarın %75’inden fazlasını kontrol ediyor olmasından dolayı referans fiyat olarak BOTAŞ fiyatları alınıyor. Botaş'ın serbest tüketiciye satış fiyatı 717.8 TL ya da dolar bazında 320.4 dolar. Doğalgazın konutlara satış fiyatı ise 778.5 TL ya da yaklaşık 347 dolar. İletim dahil toptan satış firmalarının bin metreküp doğalgazın maliyeti 375 dolar civarında. Bu durumda özel toptan doğalgaz şirketlerinin birim zararı 28- 55 dolar arasında değişiyor. BOTAŞ’ın zararının zaten 2 milyar TL’yi aştığını bizzat Sayın Enerji Bakanı ifade ediyor.
Doğalgaz ithalatçıları yıllık 10 milyar metreküp dogalgazı Rusya’dan ithal ediyor. Bunun 7 milyar metreküplük miktarını dolar bazlı olarak toptan satış şirketlerine satıyorlar. Bu durumda şirketlerin toplam zararı 385 milyon dolara ulaşıyor. Devletin sübvansiyon uygulayarak doğalgaz satışı, özel şirketlerin sermayesinde erimeye yol açıyor.
Özel toptan satış şirketleri yetkililerine göre iç piyasa doğalgaz satışındaki kur riski toptan satış şirketlerin üzerinde.
Yetkililer " Piyasada bu şekilde satışa devam edilmesi durumunda özel şirketler 2 ay içinde faaliyetlerine son verme aşamasına geleceğini, sermayelerinin eridiğini” ifade ediyorlar.
Halihazırda maliyetin altındaki satıştan Botaş'ın görev zararı yaklaşı 2 milyar TL. BOTAŞ’ın 2014 yılı kamu yatırımlarına göre bu sene 500 milyon TL yapması gerekiyor. Bu kadar zarar ile bu yatırımların geleceği belirsiz bir noktaya gitmektedir. Halbuki BOTAŞ iletim sistemindeki kısıtları aşmak için ivedi yatırımlara ihtiyaç var. Bu ihtiyaç duyulan yatırımlar her kış yaşanan gaz kesintilerinin giderilmesi için gerekli olan yatırımlar. Ayrıca BOTAŞ'ın zarar etmesi Hazine’ye, Maliye’ye ve vergi mükellefinin sırtına yüklenirken, özel sektörde oluşan zararlardan dolayı kurumlar vergisi gelirleri de düşüyor.
Durumun mevcut hali ile devam etmesi halinde ise Türkiye için maalesef serbest ve rekabetçi bir piyasa, ticaret merkezi, hub oluşumu, bölgesinde bir referans fiyat oluşumu en az bir 10 sene daha ötelenir. Arz güvenliğini çözmeye çalışan, çapraz sübvansiyona devam eden, ayrıca oluşan görev zararlarının yine vergi gelirlerinden fonlandığı bir BOTAŞ ile son 10 yılda oluşmaya çalışan serbest enerji piyasası ve EPİAŞ’ın kurulması bir başka bahara kalır.
msalih@bloomberght.com