Küresel gıda fiyatları üçüncü ayında da yükseliş trendini korudu

İRFAN DONAT

Küresel gıda fiyatları Hürmüz Boğazı krizinin de etkisiyle yükselişini Nisan ayında da sürdürdü.

FAO Gıda Fiyat Endeksi, Nisan'da aylık bazda yüzde 1,6 artarken, yıllık bazda yüzde 2,0 yükseldi.

Endeksteki yükselişi büyük ölçüde bitkisel yağ fiyatlarındaki sert artış yukarı taşırken, Hürmüz Boğazı kriziyle bağlantılı aksaklıklar nedeniyle tahıl ve pirinç fiyatlarındaki artış da endeksin yükselişinde etkili oldu. Şeker ve süt ürünlerindeki düşüşler söz konusu artışı kısmen frenledi.

FAO Tahıl Fiyat Endeksi, Nisan'da aylık yüzde 0,8 ve yıllık yüzde 0,4 arttı. Aylık artışta, sorgum ve arpa hariç başlıca tahıllardaki yukarı yönlü hareket etkili oldu. Dünya buğday fiyatları yüzde 0,8 arttı; bu artış, ABD'nin bazı bölgelerindeki kuraklık ve Avustralya'da ortalama yağış miktarının altında kalma olasılığının artmasından kaynaklanan yukarı yönlü baskıyı yansıtıyor. Fiyat artışı ayrıca, yüksek enerji maliyetleri ve Hürmüz Boğazı'nın fiili kapanmasıyla bağlantılı aksaklıklar nedeniyle yüksek gübre fiyatları karşısında çiftçilerin daha az gübre gerektiren ürünlere yönelmesi beklentisiyle 2026 yılında buğday ekiminin azalacağı beklentisiyle de desteklendi. Uluslararası mısır fiyatları yüzde 0,7 arttı; bu artış, Brezilya'daki mevsimsel olarak daha dar arz ve hava koşullarına bağlı endişelerin yanı sıra ABD'nin bazı bölgelerinde ekimi etkileyen kurak koşullar tarafından desteklendi. Ek destek, yüksek ham petrol fiyatları ve gübre alımına ilişkin devam eden endişeler nedeniyle güçlü etanol talebinden geldi.

FAO Tüm Pirinç Fiyat Endeksi, Nisan ayında yüzde 1,9 artış gösterdi. Bu artışın temel nedeni, ham petrol ve türevlerinin fiyatlarındaki yükselişin ardından çoğu pirinç ihracatçısı ülkede üretim ve pazarlama maliyetlerinin artmasıyla birlikte Indica ve kokulu pirinç fiyatlarındaki artış oldu. Buna karşılık, dünya sorgum fiyatları yüzde 4,0 oranında düştü. Bu düşüşün başlıca nedenleri arasında, özellikle Çin'den gelen ithalat talebindeki azalma ve önemli üretici ve ihracatçı ülkelerde arz beklentilerindeki iyileşme yer alıyor.

FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, Nisan'da aylık yüzde 5,9 artarak Temmuz 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Sürekli artış, palm, soya, ayçiçek ve kolza yağı fiyatlarındaki yükselişten kaynaklandı. Uluslararası palm yağı fiyatları Nisan ayında beşinci ay üst üste yükseldi; bu artış büyük ölçüde, çeşitli üretici ülkelerdeki politika teşvikleri ve yüksek ham petrol fiyatlarının desteklediği biyoyakıt sektöründen beklenen daha yüksek talepten kaynaklandı. Güneydoğu Asya'da önümüzdeki aylarda üretimin düşeceği endişesi de yukarı yönlü baskıyı artırdı. Benzer şekilde, soya ve kolza yağı için küresel fiyatlar da arttı; bu artış, sırasıyla ABD ve Avrupa Birliği'nde biyoyakıt üretimine yönelik güçlü talebi yansıttı. Ayçiçek yağı fiyatları, Karadeniz bölgesindeki sürekli arz sıkıntısından destek alırken, Arjantin'deki fiyatlar mevsimsel olarak artan işleme faaliyetinin ihraç edilebilir arzı artırmasıyla bir miktar yumuşadı.

FAO Et Fiyat Endeksi, Nisan'da aylık bazda yüzde 1,2 ve yıllıkta yüzde 6,4 artış göstererek yeni bir rekor seviyeye ulaştı. Artış, genel olarak istikrarlı kalan koyun eti fiyatları hariç, tüm et kategorilerindeki fiyat artışlarını yansıttı. Sığır eti fiyatları, Brezilya'da kesime hazır sığır arzının sınırlı olması ve sürü yeniden yapılanmasının devam etmesi nedeniyle ihracat fiyatlarının yükselmesiyle desteklenerek yeni bir zirveye ulaştı. Özellikle Çin'den gelen güçlü uluslararası talep de ek destek sağladı; burada yeni üç yıllık koruma çerçevesi kapsamında ithalat kotaları hızla dolduruluyor. Domuz eti fiyatları da, Avrupa Birliği'nde mevsimsel talebin artmasıyla birlikte daha yüksek fiyatlardan kaynaklandı, ancak Brezilya'da bol arz nedeniyle fiyatların düşmesiyle kısmen dengelendi. Brezilya'daki yüksek fiyatların desteğiyle kümes hayvanı eti fiyatları arttı; Afrika pazarlarından gelen güçlü alım ilgisi, lojistik ve ulaşım kısıtlamaları nedeniyle sevkiyatların Kızıldeniz üzerinden yeniden yönlendirilmesini gerektiren Yakın Doğu'ya yapılan satışlardaki düşüşü fazlasıyla telafi etti. Koyun eti fiyatları ise genel olarak değişmeden kaldı; Avustralya'daki yüksek fiyatlar (ihracat arzındaki daralmayı yansıtırken), ana ihracat destinasyonu olan Çin'den gelen talebin zayıflaması nedeniyle Yeni Zelanda'daki düşüşlerle dengelendi.

FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi, Nisan'da aylık bazda yüzde 1,1 düşüş gösterirken, yıllık bazda yüzde 21,2 geriledi. Düşüşün temel nedeni, tereyağı ve peynir için uluslararası fiyat tekliflerindeki düşüş oldu; bu düşüş, yağsız süt tozu (SMP) fiyatlarındaki sürekli artışı fazlasıyla telafi ederken, tam yağlı süt tozu (WMP) fiyatları genel olarak istikrarlı kaldı. Tereyağı fiyatları, art arda iki aylık artışın ardından düşüş gösterirken, peynir fiyatları düşüş trendini sürdürdü; bu durum, Avrupa Birliği'nde mevsimsel üretimin zirve yaptığı dönemde bol süt arzı ve Okyanusya'da beklenenden daha güçlü geç sezon üretimiyle yansıtıldı. Bu koşullar krema arzını artırdı ve daha yüksek peynir üretimini destekledi. Uluslararası pazarlardaki sürekli rekabet baskısı da özellikle peynir fiyat tekliflerini etkiledi. Buna karşılık, SMP fiyatları yükseliş trendini sürdürerek, Kuzey Afrika, Yakın Doğu ve Güneydoğu Asya'dan gelen güçlü ithalat talebiyle desteklenerek Ekim 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu arada, Okyanusya'daki düşüşler (Güçlü ihracat imkanı ve Çin de dahil olmak üzere kilit pazarlardan gelen düşük talep ile bağlantılı olarak) Avrupa Birliği'ndeki daha güçlü fiyatlarla dengelendiği için, tam buğday unu fiyatları genel olarak değişmeden kaldı.

FAO Şeker Fiyat Endeksi ise Nisan'da aylık bazda yüzde 4,7 ve bir yıl öncesine göre yüzde 21,2 düştü. Nisan ayındaki düşüşün temel nedeni, başta Çin ve Tayland olmak üzere Asya'daki önemli üretici ülkelerdeki üretim beklentilerinin iyileşmesiyle desteklenen, mevcut sezonda küresel arzın bol olacağına dair beklentilerdi. Brezilya'nın güneydeki önemli üretim bölgelerinde yeni hasadın elverişli hava koşullarında başlaması da uluslararası şeker fiyatlarındaki genel düşüşe katkıda bulundu.