Advertisement

Türkiye'de ekonomi kamuoyu sanayiye uygulanan enerji kesintilerini konuşurken, ilgili iki bakanın sektör temsilcileriyle yaptığı toplantıda sürece ilişkin net bir takvim çıkmadı.

Bloomberg HT'ye konuşan kaynakların verdiği bilgiye göre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez ile Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank'ın sektör temsilcileriyle yaptığı toplantıda kesintinin süresi ve kapsamı gündeme gelirken, bazı temsilciler kademeli kesinti önerisinde de bulundu.

Toplantıda Bakan Dönmez, doğalgaza ilişkin yaptığı bilgilendirmede İran konusunda kamuoyunda bilgi kirliliği olduğunu belirtti. Dönmez, BOTAŞ’ın İran’a borcu olduğu ve İran’ın gazı iletmesine rağmen Türkiye’nin teknik sebepler sebebiyle gazı alamadığı gibi iddiaları kesin dille yalanladı.

Dönmez bunların hepsinin ellerinde raporla mevcut olduğunu İran'ın geçen hafta iletim hatlarında kaçak olduğunu ve düzeltmek için 10 güne ihtiyaç olduğunu bildirdiğini söyledi.

Dönmez, kendi ekiplerinin de kaçağın olduğu yere gidip konuyu teyit ettiğini İran’dan en azından durumu şimdilik idare etmesini ve kapsamlı tadilatın kış ayları bitince yapılmasını istediklerini ama İran'ın bunun mümkün olmadığını belirttiğini aktardı.

Dönmez, "Sorunun 10 gün sonra bitip bitmeyeceği hususunda da elimizde İran’dan gelen yazı var. O yazıda kesintinin 31 Ocak’a kadar süreceği yazıyor. Bizim hedefimiz 31 Ocak’tan önce bu tamirin tamamlanıp çözülmesi. Bunu İran’a bildirdik." diye konuştu.

"10 gün düşük kapasite yerine 2-3 günlük tam kesinti"

Dönmez, bu durumun ortaya çıkmasının ardından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, OSB'ler ve OSBÜK ile birlikte bu sürece ilişkin bir çalışma yapıldığını belirtti.

Dönmez, "Aslında bunu 10 günde atlatabileceğimizi düşündük. 10 gün düşük kapasiteyle çalışılacağına, 2-3 gün tam kapanma yapıp, sonra tam kapasiteye dönülsün önerisi geldi. Biz de tamam dedik. Ancak, burada bazı sanayiciler çok daha zorlanabilir ve kritik durumdalar. Özellikle, üretimde kritik prosesi olanlar yani, üretimde belirli bir ısı gerekli olanlar çok önemli. Her OSB’den, bu kritik prosesleri olan firmaları tek tek tespit etmesini istedik. Onlar da tespitlerini yaptılar. Bu firmalarda üretim devam edecek. Kesinti yapılacak firmalar için ise ikili bir grup ayrımına gittik. OSB’lerde Pazartesi, Salı, Çarşamba bir grup, Çarşamba, Perşembe, Cuma bir grup kesinti olacak." diye konuştu.

Sektörel ayrım istendi

Toplantıya katılan iş dünyası temsilcileri bazı sektörlerin gaz kullanım ihtiyacının diğer sektörlere göre daha fazla olduğunu belirtti. İhracat temsilcileri de ihracat siparişlerinin gecikmesi durumunda sıkıntılar yaşanacağına dikkat çekti.

Bakan Dönmez, bu konuda ihracatçı firmaların sorumluluklarının farkında olduklarını, ancak sadece ihracatçı olmayan firmaların enerjisini kesme taraftarı olmadıklarını söyledi.

Dönmez, "İhracat firmalarının sorumluluklarının farkındayız ama ihracatçı olmayanlarınkini keselim, diğerleri kalsın diyemiyoruz. Bir hafta yüzde 40’lık kapasiteyle gideceğimize, 2-3 tam kapanmaya gidip, sonra tekrar tam üretime geçelim talebi OSB’lerden geldiği için bu uygulamayı ele aldık. Burada bir yük alınıyorsa hep beraber eşit şekilde almamız gerekiyor. Başta kesintiyi 2 gün planlamıştık. Ama, bazı firmaların üretimi ısıya dayalı olduğu için bunu 3 güne yaymak zorunda kaldık. İhracattaki ivmenin kaybedilmesi bizim de kabul edebileceğimiz bir durum değil. Ama bunu birkaç hafta içinde telafi edeceğimize inanıyorum." ifadelerini kullandı.

Kritik prosesi olan firmalar için kesinlikle yardımcı olacaklarını söyleyen Dönmez, özellikle ısı kaybı yaşanmamasının öncelikli hedefleri olduğunu, firmalara LNG takviyesi konusunda bir aksaklık görünmediğini belirtti.

Küçük şirketlere kesinti konusu

Toplantıda kullanımı az olan küçük şirketlerin kesintilerden muaf olması konusu da gündeme geldi. Bakan Dönmez, küçük sanayicilere kesinti yapılmaması konusunu TEİAŞ ile görüştüklerini, tüketimi 1600 kilovat altında olanlara kısıntıya gitmeyeceklerini söyledi.

Sektör temsilcileri kendilerine böyle bir bilgi gelmediğini söylerken, bazı küçük şirketlerin enerjisinin kesildiğine yönelik şikayetler aldıklarını da iletti.

"Gece yarısı gelen bildirimler zorluyor"

Toplantıda sektör temsilcileri bu süreçte kendilerine yönelik etkin bilgilendirmenin de önemli olduğuna dikkat çekti.

Mevcut durumla ilgili, her gün bilgi akışı sağlanan bir platformun kurulmasının çok daha sağlıklı olacağına dikkat çeken temsilciler gece yarısı son dakikada gelen bildirimlerin zor durumda bıraktığını belirtti.

Sanayide ve konutta kademeli kesinti talebi

Toplantıda bazı temsilciler sanayide ve konutta kademeli kesinti uygulanması talebini de dile getirdi.

"Sanayicilerin ciddi üretim hedefleri var ve bu hedeflerden sapamayız" diyen sanayiciler sanayide ve konutlarda kademeli kesintinin bu süreçten daha sağlıklı çıkmak için önemli olduğuna dikkat çekti.

Özellikle çelik ve metal sektöründen kendi sektörleri için 5 gün kademeli kesintinin daha uygun olduğu görüşü dile getirildi.

İran’dan Türkiye’ye gelen gazın kesilmesinin ardından organize sanayi bölgelerine ve elektrik çevrim santrallerine yönelik doğalgaz kesintileri ve arkasından gelen elektrik kesintileri sonrası Türk yetkililer İran’a gitti. İran’ın gaz akışının başladığını duyurmasına rağmen henüz akış olmadığını belirten yetkililer, doğalgaz depolama tesislerinin devrede olduğunu, İran gazının tekrar düzenli akışının sağlanamaması durumunda kademeli elektrik kesintilerinin gündeme gelebileceğini belirtiyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre, Türkiye, Azerbaycan gazını taşıyan TANAP hattından günlük 17,3 milyon m3 doğalgaz alıyor. Rus gazını taşıyan Türk Akımı’nda 46,9 milyon m3’lük kapasite kullanılıyor. Aynı şekilde yine Rusya’dan gelen Mavi Akım’da da 47,3 milyon m3’ün tamamı devrede. Buna karşın Bakü-Tiflis-Erzurum hattında günlük 19,1 milyon m3’lük kontrat bulunmasına rağmen hattan akış bu rakamı karşılamıyor. İran’dan da normal şartlarda günlük 28,5 milyon m3 gaz akışı olması gerekiyor. Tuz Gölü ve Kuzey Marmara depolama tesislerinin günlük üretimi 68 milyon; Hatay ve İzmir’deki iki FSRU gemisinin de toplam 56 milyon m3’e ulaşıyor. Bunlara ek olarak LNG terminalleriyle de birlikte Türkiye’nin günlük doğal gaz giriş kapasitesi 360 milyon m3’e ulaşıyor.

Buna karşın gaz tüketiminin 20 Ocak’ta 290 milyon m3 ile tüm zamanların rekorunu kırdığına işaret eden bir yetkili, aynı tarihte 73 ilde kısıtlamaların başlamasına rağmen tüketim rekoru kırıldığını söyledi. Depolama tesislerindeki gazın yüksek tüketim durumlarında devreye girdiğini, bu stokların bekletilmediğini ifade eden yetkili, Kasım 2021’den itibaren artan günlük tüketimin karşılanması amacıyla Tuz Gölü ve Silivri’deki depoların da devreye alındığını ve tam kapasite çalıştıklarını ifade etti.

Enerji Bakanlığı konu hakkında yorum yapmadı.

BOTAŞ yetkilileri İran’da

Geçen hafta İran’dan önce Türkiye tarafında gaz sızıntısı tespit edildiği ve bu nedenle akışın kesildiği duyurulmuş, ardından da akışın tekrar başladığı ifade edilmişti. Ancak Türk yetkililer, perşembe günkü kesintiden bu yana akışın devam etmediğini belirtiyor. İran’dan henüz gaz akışı bulunmuyor. İran kesintiler için Türkiye hattındaki gaz kaçaklarını gerekçe gösteriyor. Ancak Türkiye’ye göre iddia edilen kaçak tehlike sınırının altında ve yaz aylarında onarılması gereken bir problem.

Üst düzey yetkilinin verdiği bilgiye göre BOTAŞ’tan bir teknik heyet sorunu çözmek üzere İran’a gitti. İlk değerlendirmelere göre İran, hattaki çalışmalarını ertelemeye hazırlanıyor. Kendi içinde bazı bölgelere gaz tedarik etmekte sıkıntı yaşasa da Türkiye hattının tekrar tam kapasite çalışması önünde bir engel bulunmuyor. Bu hafta içerisinde sorun aşılmazsa daha önce de uygulanan saatlik elektrik kesintileri tekrar Türkiye’nin gündemine gelebilir.

Kartonsan, Kamuyu Aydınlatma Platformu'na yaptığı açıklamada yıllık üretim içerisindeki payı yüzde 33 olan 1 nolu karton üretim hattında üretimin geçici olarak durdurulduğunu duyurdu.

1 nolu üretim hattının yıllık üretim kapasitesinin 80 bin ton olduğu belirtilirken, üretimdeki azalmaya bağlı olarak cironun da azalacağı vurgulandı.

Şirket tarafından KAP'a yapılan açıklamanın tamamı şöyle:

"Şirketimizin üretim faaliyetlerinde doğalgaz kullanılmaktadır. Doğalgazın Yurtdışından Tedarikinde Ulusal Ölçekte Tedarik Sıkıntısı yaşanması sebebiyle, tedarikçi tarafından arz edilen dogalgaz miktarlarında kısıtlama uygulanmaya başlanmıştır. Bu kapsamda 1 Nolu Karton Üretim Hattımızda (KM1) dogalgaz tedarik kısıtlaması kaldırılıncaya kadar, 21.01.2022 tarihinden itibaren üretime geçici olarak ara verilmiştir."

Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine göre, ABD’de propan talebi 2004’ten bu yana tutulan verilerde rekor yüksek seviyeye ulaştı. ABD’nin Kuzey Doğu ve Orta Batı bölgelerinde geçirilen sert kışın bu yükselişte etkili olduğu belirtilirken, ülkedeki kırsal kesimin büyük kısmı ısıtma için propan kullanıyor.

BOTAŞ tarafından üreticilere gönderilen e-posta ile ilaç, et ve et ürünleri ile süt ve süt ürünleri üreten işletmeler için doğalgaz kesinti uygulamasının sonlandırıldığı bildirildi.

Türkiye'nin üç büyük doğalgaz tedarikçisinden İran'ın teknik arıza bildirerek 10 gün süreyle Türkiye'ye gaz akışını kesmesi sonrasında BOTAŞ doğalgaz santralleri ve büyük ölçekli tüketicilere olan gaz akışını azaltma kararı almıştı.

BOTAŞ tarafından gönderilen yazıda son günlerde mevsimsel koşullardan kaynaklı doğalgaz tüketiminin artması ve yurt dışı arz kaynaklarından sağlanan doğalgaz kesintisi nedeniyle arz-talep dengesinde bazı güçlüklerle karşılaşıldığı belirtilmişti.

Gıda üreticisi kesintiden muafiyet istemişti

Türkiye Süt, Et, Gıda Sanayicileri ve Üreticileri Birliği (SETBİR) Yönetim Kurulu Başkanı İsa Coşkun, doğal gaz ve elektrikte yapılacak kısıntıların süt ve et tedarik zincirinde aksamalara sebep olacağını belirterek sektörün enerji kısıntısından muaf tutulmasını talep etmişti.

Coşkun, yaptığı yazılı açıklamada, mevsim koşulları sonucu oluşan talep artışıyla arzda yaşanan sıkıntılar nedeniyle doğal gaz ve elektrikte yapılacak kısıntıların sektöre yansımalarını değerlendirdi.

Üyelerinin işletmelerine gelen ham maddeler olan çiğ süt ve etin hızlıca işlenmediğinde bozulma riski bulunduğunu hatırlatan Coşkun, "Özellikle çiğ süt çabuk bozulabilen bir ham madde olması sebebi ile 24 saatten fazla depolanamamaktadır. Bu nedenle süt ve süt ürünleri üretimi yapan şirketlerin çiğ sütü mamule çevirmek için kesintisiz çalışması gerekmektedir." ifadelerini kullandı.

Coşkun, kısıtlamanın, süt ve et tedarik zincirinde aksamalara sebep olacağını vurgulayarak üretimin devamlılığı ve ham maddenin sürekliliği sebebiyle, süt ve et sektörlerinin enerji kısıntısından muaf tutulmasını talep etti.

Dünyada en büyük altına dayalı borsa yatırım fonu olan SPDR’ye net para girişi geçen hafta cuma günü listelendiğinden bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Yatırımcılar SPDR Altın Fonu’na cuma günü 1,63 milyar dolar değerinde para yatırdı.

SPDR fonuna olan girişler yatırımcıların uzu dönemli altın yatırımlarının bir göstergesi olarak görülüyor. Değerli metal altının kayıpla kapattığı 2021 yılında SPDR fonundan ciddi derecede çıkış yaşanmıştı.

Ukrayna üzerinden ABD ve Rusya arasındaki gerilimin tırmanması, Fed’in bu haftaki toplantısı ve Bitcoin’deki sert düşüş sonrasında SPDR Altın Fonu’na bu miktarda bir giriş olması yatırımcıların güvenli liman varlıklara yöneldiğinin bir işareti olarak da yorumlanıyor.

Fed’in para politikasını belirleyen Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) salı ve çarşamba günü toplanarak Ocak ayı için faiz kararını açıklayacak. Bloomberg anketine katılan ekonomistler Fed’in bu toplantıda Mart ayındaki faiz artırımının sinyalini vermesini beklediklerini belirtti.

Goldman Sachs ise Fed’in politika faizini Wall Street’in beklediğinden daha agresif bir şekilde artırma riski olduğunu söyledi. Goldman Sachs Baş Ekonomisti Jan Hatzius, haftasonu müşterileriyle paylaştığı bir notta Mart, Haziran, Eylül ve Aralık’ta olmak üzere 4 adet faiz artırımı beklediklerini söyledi.

Altın fiyatları, yatırımcıların Fed’in faiz artırımlarına odaklanmasıyla yatay bir seyir izliyor. Gram altın ise 800 TL sınırında bulunuyor.

Fed’in para politikasını belirleyen Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) salı ve çarşamba günü toplanarak Ocak ayı için faiz kararını açıklayacak. Bloomberg anketine katılan ekonomistler Fed’in bu toplantıda Mart ayındaki faiz artırımının sinyalini vermesini beklediklerini belirtti.

Goldman Sachs ise Fed’in politika faizini Wall Street’in beklediğinden daha agresif bir şekilde artırma riski olduğunu söyledi. Goldman Sachs Baş Ekonomisti Jan Hatzius, haftasonu müşterileriyle paylaştığı bir notta Mart, Haziran, Eylül ve Aralık’ta olmak üzere 4 adet faiz artırımı beklediklerini söyledi.

Ons altın fiyatı

Ons altın, geçen haftayı yüzde 1’e yakın yükselişle kapatarak son 6 haftanın 5’ini kazançla geçirmiş oldu. Haftaya yatay bir seyir başlayan ons altın, geçen hafta ulaştığı 1.835 dolar üstü seviyeleri koruyarak 1.837 dolar civarında işlem görüyor.

Gram altın fiyatı

Gram altın, geçen hafta küresel altın fiyatlarındaki yüksek seyre rağmen dolar/TL’deki dalgalanmadan etkilenmişti. Yeni haftaya da dolar kurundaki yükselişi takip ederek başlayan gram altın, pazartesi günü sabah saatlerinde 797 TL seviyesinde bulunuyor.